มหัศจรรย์พันธุ์”ไม้ขุดล้อม” อีกหนึ่งอาชีพทำเงินที่น่าสนใจ

ไม้ขุดล้อม

---

การขุดล้อม ย้ายปลูกต้นไม้ (Transplanting)

หมายถึง การดำเนินการย้ายต้นไม้จากที่เดิมไปยังที่แห่งใหม่ โดยที่ต้นไม้นั้นยังคงมีชีวิตอยู่ หรือหมายถึงเปลี่ยนทิศทางของกิ่ง การยกระดับคอรากให้สูงขึ้นหรือต่ำลงเพื่อปรับปรุงระดับดินบริเวณที่ต้นไม้นั้นขึ้นอยู่ ไม่ว่าจะเป็นชั่วคราวหรือถาวร แต่ความหมายโดยทั่วไป คือการปรับเปลี่ยนตำแหน่งที่ตั้งของต้นไม้จากสถานที่เจริญเติบโตเดิม ไปยังสถานที่แห่งใหม่ ด้วยวิธีการขุด ตัดราก หลังจากนั้นจึงห่อหุ้มราก ตัดแต่งกิ่ง ใบ ตามความจำเป็นเพื่อให้ต้นไม้นั้นเจริญงอกงามต่อไป

นอกจากนี้ ไม้ขุดล้อม หมายถึง ต้นไม้ที่ถูกปรับตำแหน่งที่ตั้งจากสถานที่เคยเจริญเติบโตเดิมไปยังสถานที่แห่งใหม่ ด้วยวิธีการขุด ตัดรากมีการห่อหุ้มระบบราก การตัดแต่งใบ กิ่ง ตามความจำเป็นเพื่อให้ต้นไม้สามารถเจริญงอกงามต่อไปได้ ไม้ขุดล้อมจัดอยู่ในกลุ่มของไม้ประดับเป็นส่วนใหญ่ โดยมีลักษณะที่เคลื่อนย้ายแบบทั้งต้น

ประโยชน์ของการขุดล้อม ย้ายปลูกต้นไม้

• เพื่อการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชในการศึกษาวิจัยและอนุรักษ์ต้นไม้บางชนิดที่มีถิ่นกำเนิดไม่กว้างขวาง สำหรับต้นไม้ที่ขยายพันธุ์ยาก การขุดล้อมและย้ายปลูกตันไม้เป็นวิธีการนำต้นไม้ไปปลูกและขยายพันธุ์ได้มากขึ้น
• เพื่อการใช้ประโยชน์ที่ดินในบางครั้งที่มีความจำเป็นในการใช้พื้นที่บริเวณที่มีต้นไม้ใหญ่ขึ้นอยู่ หากไม่ยุดล้อมออกไป จะต้องตัดต้นไม้ทิ้งเพื่อให้เกิดที่ว่าง ตัวอย่างเช่น การก่อสร้างตึกอาคารบ้านเรือน การขยายถนน การสร้างเขื่อน ฝาย อ่างเก็บน้ำ การขุดล้อมทำให้ใช้ประโยชน์จากที่ดินได้อย่างเต็มที่และเป็นการรักษาพันธุ์ไม้ไว้ได้เช่นกัน
• เพื่อความงดงามและร่มเงาในการตกแต่งภูมิทัศน์สำหรับอาคารสถานที่ สวนสาธารณะ โรงงาน หรือถนน การตกแต่งบริเวณดังกล่าว นอกจากจะมีไม้ต้นเล็กหรือกล้าไม้มาปลูกแล้ว อาจนำต้นไม้ใหญ่เข้ามาตกแต่งในพื้นที่ได้อีกด้วย

การขุดล้อมต้นไม้จะต้องคำนึงถึงความรู้ในด้านพฤกษศาสตร์ ด้านวิชาการเกษตร ด้านนิเวศวิทยาด้านปฐพีวิทยา ด้านชลประทาน ด้านการขนส่ง ด้านฤดูกาลในการขุดล้อมและยกย้ายต้นไม้

อุปกรณ์สำหรับการขุดล้อมย้ายปลูกต้นไม้ ได้แก่ กรรไกรตัดแต่งกิ่ง เลื่อยตัดกิ่งไม้สด เครื่องมือขุด-ตัดราก อุปกรณ์ห่อตุ้มดิน ถังพ่นสารเคมี อุปกรณ์แต่งรักษาแผลตันไม้อุปกรณ์ในการยกย้ายต้นไม้ อุปกรณ์ค้ำยันตันไม้ อุปกรณ์รดน้ำต้นไม้ วัสดุปลูกต้นไม้ วัสดุพรางแสง อุปกรณ์ควบคุมความชื้น

วิธีการผลิตไม้ขุดล้อม

• ก่อนที่จะปลูกต้นไม้ขุดล้อมลงดิน เกษตรกรจะเพาะต้นกล้าไม้ โดยเลือกเมล็ดไม้ยืนต้นที่มีความแข็งแรง สมบูรณ์มาเพาะ ในถุงดำที่มีวัสดุปลูกดินและขี้เถ้าแกลบ ในอัตราส่วน 1 : 1 ใช้เวลาเพาะและดูแลต้นกล้าประมาณ 3 เดือน
• เมื่อต้นกล้าที่เพาะมีความแข็งแรง มีความสูง 20-30 เซนติเมตร จึงย้ายลงมาปลูกในแปลงที่เตรียมสำหรับปลูกให้เป็นไม้ใหญ่ว้นระยะปลูก 1x 1 เมตร เน้นปลูกในเดือนพฤษภาคมซึ่งตรงกับช่วงฤดูฝน เพื่อให้ต้นไม้ได้รับน้ำอย่างต่อเนื่องและประหยัดต้นทุน
• หลังจากปลูกต้นไม้ลงภายในแปลงได้ประมาณ 15 วัน หากพบการเข้าทำลายของแมลงศัตรูพืชที่เข้ามากินใบอ่อนให้ฉีดพ่นยาเพื่อกำจัดแมลง หลังจากปลูกลงดินได้ประมาณ 1 เดือน สามารถใส่ปุ๋ยยูเรีย และปุ๋ยสูตรเสมอ 16-16-16 โดยจะใส่ทุกเดือน เดือนละ 1 ครั้ง

การขุดล้อมต้นไม้

• เกษตรกรจะขุดล้อมต้นไม้โดยการขุดตุ้มดิน ตัดรากทาสารเคมีป้องกันเชื้อราและฮอร์โมนเร่งรากบริเวณปลายรากที่ตัด ทั้งนี้ เพื่อให้เกิดการแตกรากใกล้โคนต้นหรือแตกรากใหม่ในขอบเขตของตุ้มดิน และห่อตุ้มดินด้วยกระสอบ ใช้เชือกฟางพันให้รอบ ประมาณ 15-30 วัน
• การขนย้ายต้นไม้ขึ้นจากหลุม เกษตรกรจะตัดแต่งทรงพุ่มต้นไม้ออก 1 ส่วนจาก 3 ส่วน เพื่อให้ต้นไม้คงรูปและมีความสวยงาม ลดการคายน้ำ สะดวกในการขนย้ายและควรตัดแต่งกิ่งให้สัมพันธ์กับความสูงของต้นไม้ด้วย
• การวางต้นไม้เพื่อรอจำหน่าย โดยยกย้ายต้นไม้ที่ขุดล้อมมาวาง ณ พื้นที่ที่ต้องการ ทำการค้ำยันต้นไม้ เพื่อพยุงและป้องกันไม่ให้ต้นไม้โยกคลอน ห่อหุ้มตุ้มดินโดยใช้ซาแรนเย็บเป็นผ้าถุง มีรัศมีมากกว่ารัศมีของตุ้มดิน 1/3 เท่า ใส่ขุยมะพร้าว รดน้ำที่ผสมน้ำยาเร่งรากตามฉลากให้เปียกชุ่ม

วิธีการปลูกไม้ล้อมขนาดใหญ่

• ขุดหลุมปลูกให้กว้างไม่ต้องลึกมาก เพราะรากพืชที่หาอาหารจะอยู่ใกล้ผิวดิน รากพืชที่มีประสิทธิภาพในการหาอาหารจะอยู่ในความลึกตั้งแต่ผิวดินถึงลึกประมาณ 50 เซนติเมตร
• สำหรับไม้ขุดล้อมจะเป็นไม้พุ่มหรือไม้ยืนต้นที่ปลูกใหม่ไม่ควรปลูกหญ้าไม้พุ่มเล็ก ไม้คลุมดิน ชิดรอบโคนต้นเพราะไม้คลุมดินเหล่านี้เติบโตเร็วแย่งน้ำและอาหารต้นไม้ใหญ่ในช่วงที่กำลังตั้งตัว แต่ควรใช้วัสดุ เช่น หญ้าแห้งสับเปลือกไม้สับ กิ่งไม้สับย่อยด้วยเครื่อง มาคลุมโคนต้นเพื่อรักษาความชื้น
• การให้ปุ๋ยควรให้เมื่อต้นไม้ต้องการ หรือเมื่อต้นไม้ใช้ปุยได้ การใส่ปุยให้ต้นไม้ในระยะแรกปลูกอาจทำให้รากพืชเสียหายได้ หรือเป็นการเร่งให้วัชพืชโตเร็ว เนื่องจากรากพืชยังไม่แข็งแรง จึงควรฉีดพ่นปุ๊ยทางใบในอัตราที่เหมาะสม เมื่อสังเกตเห็นว่าต้นไม้เริ่มมีรากแข็งแรง จึงให้ปุ้ยทางดิน
• ควรค้ำยันต้นไม้เพื่อป้องกันไม่ให้เกิดความเสียหาย จากคน สัตว์ ยานพาหนะ หรือลม
• ไม่ควรตัดกิ่ง หรือใบทิ้งก่อนหรือหลังการปลูกเพราะใบไม้เป็นแหล่งผลิตอาหาร รวมถึงสร้างพลังงานเพื่อให้ต้นเติบโต การริดใบทำให้พืชดูดน้ำขึ้นไปสร้างอาหารได้น้อย ควรปล่อยใบ และกิ่งไว้ให้สร้างอาหารและพลังงาน เมื่อต้นไม้ตั้งตัวได้และเริ่มแตกกิ่งใหม่ จึงค่อยตัดแต่งให้ได้รูปทรงที่ต้องการ

การปลูกต้นไม้ 1 ปี ต้นจะมีความสูง 1-3 เมตรพื้นที่ 1 ไร่จะปลูกตันไม้ ได้ 1,600 ต้น คิดค่าตันกล้าต้นละ 1 บาท ค่าไถต้นละ 2 บาท ค่าปุ๋ย 1 ปีแรกลงทุนเฉลี่ยต้นละ 5-10 บาท รายได้หักต้นทุนประมาณ 32,000-48,000 บาทต่อไร่ ตลาดไม้ขุดล้อมส่วนใหญ่ ได้แก่ บ้านจัดสรร หน่วยราชการต่าง ๆ เช่น อบต. นำไปใช้ปรับภูมิทัศน์ตามถนนหลวง การจำหน่ายไม้ขุดล้อมจะมีพ่อค้าคนกลางจากทั่วประเทศมารับไปขาย เช่น ตลาดคำเที่ยงที่เชียงใหม่ ตลาดในจังหวัดภูเก็ต

ต้นไม้ที่เหมาะนำมาทำเป็นไม้ขุดล้อม ได้แก่ราชพฤกษ์ มั่งมี ลีลาวดี เสลา อินทนิล มะฮอกกานี ศรีตรังเหลืองปรีดียาธร สะเดา ชงโค ประดู่กิ่งอ่อน พญาสัตบรรณน้ำเต้า ต้นไม้ป่าที่มีทรงสวยใบเขียวเช่น ช่อย หางนกยูงเป็นต้นจะได้รับความนิยมจะสลับกันไป

ที่มา : กรมส่งเสริมการเกษตร กระทรวงเภษตรและสหกรณ์ , www.withikaset.com

---

บทความอื่นที่น่าสนใจ

• ปลูกหน่อไม้ฝรั่ง ให้หน่อใหญ่ แตกหน่อดี โตเร็ว เก็บได้ตลอดทั้งปี
• ปลูกกระท่อม พืชสมุนไพรเศรษฐกิจใหม่ มาแรง!!

ปลูกกระท่อม พืชสมุนไพรเศรษฐกิจใหม่ มาแรง!!

ปลูกกระท่อม

---

ลักษณะทั่วไปของกระท่อม

พืชกระท่อม นั้นมีถิ่นกำเนิดในเขตร้อนชื้นแถบเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ พบมากในมาเลเซีย อินโดนีเซีย ฟิลิปปินส์ รวมถึงประเทศไทย โดยพบได้ทั่วไปในป่าธรรมชาติทางภาคใต้ กระท่อม (Kratom) จัดเป็นไม้ยืนต้นขนาดกลาง ความสูงประมาณ 15 – 30 เมตร ลำต้นตรง ใบเป็นใบเดี่ยว รูปไข่ ด้านท้องใบเป็นสันชัดเจน ดอกกระท่อมเป็นดอกสมบูรณ์เพศออกที่ปลายกิ่ง มีลักษณะเป็นดอกรวม มีช่อดอกแบบกระจุกแน่นคล้ายดอกกระถิน ผลมีลักษณะเป็นแคปซูล เมล็ดลักษณะแบนอัดแน่นภายในผลย่อย

พันธุ์กระท่อม

พันธุ์กระท่อม ที่นิยมปลูกในประเทศไทย มีชื่อเรียกแตกต่างกันตามลักษณะใบ ได้แก่

• พันธุ์ก้านแดง จะมีลักษณะก้านใบและเส้นใบเป็นสีแดง
• พันธุ์ก้านเขียว มีก้านใบและเส้นใบเป็นสีเขียว
• พันธุ์หางกั้ง  มีขอบใบเป็นฟันเลื่อย

อย่างไรก็ตาม พบว่า ในกระท่อมต้นเดียวกันอาจจะมีใบหลายลักษณะได้ สาเหตุอาจเกิดจากปัจจัยอื่น ๆ ที่มีอิทธิพลต่อการแสดงออกของลักษณะใบที่นอกเหนือจากลักษณะประจำพันธุ์

วิธีการปลูกและการจัดการกระท่อม

การปลูกกระท่อมให้ได้ผลผลิตที่มีคุณภาพดีและปริมาณผลผลิตสูงจำเป็นต้องมีการจัดการที่ดี ตั้งแต่ระยะการปลูกที่เหมาะสม การจัดการทรงพุ่มให้มีขนาดใหญ่ การใส่ปุ๋ยและให้น้ำที่สม่ำเสมอ ปริมาณผลผลิตโดยเฉลี่ยประมาณ 50 – 100 กิโลกรัม/ต้น/ปี ซึ่งมีวิธีการปลูกและการจัดการ ดังนี้

ระยะการปลูกที่เหมาะสม

ระยะปลูกกระท่อมสามารถยืดหยุ่นได้ โดยคำนึงถึงการใช้ประโยชน์จากใบจะขึ้นอยู่กับความกว้าง ความยาว ความสูงของทรงพุ่ม จำนวนกิ่งและใบที่เกิดในทรงพุ่มเพื่อให้ได้รับแสงแดดที่เหมาะสม ระยะปลูกที่ต่างกันจะมีข้อดี ข้อเสีย ต่างกัน

• การปลูกระยะชิด ในปีแรก ๆ จะให้ผลผลิตต่อไร่สูง แต่เกษตรกรต้องจัดการทรงพุ่มให้เหมาะสมเพื่อไม่ให้เกิดการซ้อนทับกันของกิ่งและใบ ซึ่งจะทำให้ต้นและทรงพุ่มมีขนาดเล็กส่งผลต่อปริมาณใบและคุณภาพของใบ
• การปลูกระยะห่าง เกษตรกรไม่ต้องเข้มงวดกับการจัดการทรงพุ่มมากนัก ใช้เวลานานกว่าทรงพุ่มจะเกิดการซ้อนทับกัน ระยะห่างจะได้ทรงพุ่มขนาดใหญ่ แต่จะเสียโอกาสของการใช้ประโยชน์ที่ดินในช่วงเวลาที่ต้นยังเล็ก

การจัดการทรงพุ่ม

     กระท่อมเป็นพืชอายุยาว การวางแผนการจัดการทรงพุ่มจึงเป็นเรื่องสำคัญหากไม่มีการจัดการทรงพุ่มที่ดี จะทำให้ลำต้นสูงชะลูด ทรงพุ่มมีขนาดเล็ก ให้ผลผลิตต่ำเก็บเกี่ยวยาก ซึ่งขนาดทรงพุ่มต้นกระท่อมในแต่ละช่วงอายุ มีความแตกต่างกันเฉลี่ยต้นที่อายุ 3 ปี จะมีขนาดทรงพุ่มกว้างประมาณ 3 เมตร อายุ 5 ปี กว้างประมาณ 4 เมตร อายุ 8 ปี จะก้ว้างประมาณ 5 เมตร อายุ 15 – 25 ปี มีความกว้างประมาณ 6 เมตรสำหรับตันที่อายุ 10 ปี ขึ้นไปสามารถโน้มกิ่งในแนวราบได้ ซึ่งจะมีความยาวของกิ่งประมาณ 7 เมตร ดังนั้นเพื่อให้ได้ทรงพุ่มที่มีขนาดใหญ่ ผลผลิตสูง จึงต้องมีความรู้ ในการจัดการทรงพุ่มด้วยวิธีการ ดังนี้

• การเด็ดยอดและตัดแต่งกิ่ง เพื่อบังคับความสูงของต้น และเร่งการแตกกิ่งข้างออกมาตามซอกก้านใบที่ติดกับลำต้น การแต่งกิ่งจะทำให้ทรงพุ่มโปร่ง แสงแดดส่องลงมาถึงลำต้นและใบ ลดการสิ้นเปลืองอาหารที่จะส่งไปเลี้ยงกิ่งที่ไม่ต้องการ และยังลดการเกิดโรค
• การโน้มกิ่งและค้ำกิ่ง เพื่อทำให้กระท่อมต้นเตี้ย โดยบังคับให้กิ่งเจริญเติบโตออกไปในแนวนอน ซึ่งจะทำให้มีการแตกกิ่งย่อยจำนวนมาก การเก็บเกี่ยวง่ายขึ้น วิธีการโน้มกิ่งโดยใช้เชือกผูกช่วงกลางของกิ่ง แล้วดึงให้โน้มกิ่งลงมาหาพื้นดินการลดระดับการโน้มกิ่งสามารถปรับระดับได้ทุก ๆ 15 วัน จนได้ระดับที่ต้องการ
• การตัดแต่งใบ หรือการเก็บเกี่ยวใบอย่างสม่ำเสมอ เพื่อให้ทรงพุ่มโปร่ง แสงแดดส่องถึงในกรณีที่ไม่ได้เก็บเกี่ยวตามกำหนดก็จะเกิดการสะสมของใบจำนวนมากทำให้เกิดความชื้นเพิ่มขึ้นในทรงพุ่ม เป็นสาเหตุของการเกิดโรคทางใบ เช่น โรคราสนิม การระบาดของแมลง และยังทำให้ขนาดของใบโดยรวมเล็กลงด้วย
• การตัดแต่งดอก ในกรณีที่ไม่ต้องการเก็บเมล็ดไว้ขยายพันธุ์ให้ทำการตัดแต่งดอกทิ้งเพื่อลดการสูญเสียอาหารและน้ำไปเลี้ยงดอก จะสังเกตได้จากกิ่งที่เกิดช่อดอกมักจะมีขนาดเล็กใบมีจำนวนน้อยและมีขนาดเล็ก และเมื่อดอกพัฒนาเป็นเมล็ด กิ่งเหล่านี้มักจะแห้งตาย และอาจจะเป็นแหล่งสะสมโรคและแมลง

การใส่ปุ๋ย

การเลือกใช้ปุ๋ยให้มีความเหมาะสมกับพืชและสภาพดิน สามารถช่วยลดต้นทุนการผลิต ลดการใช้สารเคมี ช่วยรักษาความอุดมสมบูรณ์ของดิน และไม่ทำลายสภาพแวดล้อม ซึ่งปุ้ยเป็นวัสดุที่มีธาตุอาหารพืชเป็นองค์ประกอบ เมื่อใส่ลงในดินแล้วจะปลดปล่อยธาตุอาหารหรือสังเคราะห์ธาตุอาหารที่จำเป็นให้แก่พืช เพื่อให้พืชเจริญเติบโตและได้ผลผลิตคุ้มค่าการลงทุน ปุ๋ยแบ่งได้ 3 ประเภท คือ ปุ๋ยอินทรีย์ ปุ๋ยเคมี และปุ๋ยชีวภาพ

การให้น้ำ

น้ำมีความสำคัญในกระบวนการสังเคราะห์แสงของพืช เป็นตัวละลายธาตุอาหารในดินเพื่อให้รากดูดซึมไปสร้างการเจริญเติบโต คายน้ำเพื่อระบายความร้อน โดยพืชแต่ละชนิดจะมีความต้องการน้ำแตกต่างกันขึ้นอยู่กับ ชนิด พันธุ์ และอายุของพืช ซึ่งหากพืชได้รับน้ำน้อยจะชะงักการเจริญเดิบโต ให้ผลผลิตต่ำ แต่หากให้น้ำมากเกินไปก็จะสิ้นเปลืองค่าใช้จ่าย การจัดการระบบน้ำจึงเป็นเรื่องสำคัญที่ส่งผลต่อการเจริญเติบโต ปริมาณและคุณภาพของผลผลิต รวมถึงการกำหนดช่วงระยะเวลาการเก็บเกี่ยวผลผลิต

การเก็บเกี่ยว

อายุการเก็บเกี่ยวกระท่อม นั้นซึ่งต้นกระท่อมที่มีการจัดการแปลงดีสามารถเก็บเกี่ยวได้ตั้งแต่อายุ 6 – 8 เดือน และมีรอบการเก็บเกี่ยวฃได้ทุก 15 – 30 วัน โดยใบกระท่อมที่มีอายุ 30 วัน

การเลือกเก็บใบกระท่อมต้องไม่อ่อนเกินไป ให้นับใบจากยอดลงมา โดยเก็บใบคู่ที่ 3 และ 4 (ไม่เก็บใบอ่อนคู่ที่ 2 วิธีสังเกตความอ่อนแก่ของใบให้ดูจากความหนาของใบ ความมันวาวของใบ และสีของเส้นใบ หากใบอ่อนมักมีเส้นใบเป็นสีแดงหรือม่วง และจะเปลี่ยนเป็นสีเขียวหรือขาวเมื่อใบมีอายุมากขึ้น
(ยกเว้นในบางพันธุ์ที่มีลักษณะก้านใบสีแดง) ผลผลิตใบกระท่อม 1 กิโลกรัม มีจำนวนใบประมาณ 500 – 600 ใบ น้ำหนักใบสดเฉลี่ย 0.5 – 0.6 กรัม/ใบ

เอกสารอ้างอิง

• กรมวิชาการเกษตร. 2565. คู่มือเกษตรกร การปลูกกระท่อม. กรมวิชาการเกษตร กระทรวงเกษตรและสหกรณ์.

---

บทความอื่นที่น่าสนใจ

• ปลูกหน่อไม้ฝรั่ง ให้หน่อใหญ่ แตกหน่อดี โตเร็ว เก็บได้ตลอดทั้งปี
• ปลูกเผือกหอม พืชเศรษฐกิจ ปลูกง่าย โตดี