วิธีการบังคับลองกองให้ออกผลนอกฤดู เพิ่มมูลค่าขายได้ราคาดี

ลองกอง นั้นเป็นไม้ผลเศรษฐกิจสำคัญของไทยอีกชนิดหนึ่งส่วนมากนิยมปลูกที่ภาคใต้ และมีจำนวนมาก ส่งผลกระทบต่อราคาตกต่ำในบางปี เพื่อลดปริมาณผลผลิตในช่วงฤดูกาลและไม่ให้ราคาตกต่ำ ดังนั้น จึงมี วิธีการบังคับลองกองให้ออกผลนอกฤดู เพิ่มมูลค่า ยกระดับราคาลองกองให้สูงขึ้นได้ในระยะยาว อีกทั้งช่วยขยายช่วงเวลาการวางตลาดและตลาดส่งออกได้ยาวนานยิ่งขึ้น จนค้นพบวิธีการบังคับลองกองให้ออกลูกนอกฤดู นั้นมีหลายวิธีแต่ที่เราจะนำมานั้น มากจากกรมส่งเสริมการเกษตร กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ซึ่งมีวิธีการจัดการดังนี้

การเตรียมพร้อมของต้น

• การตัดแต่งกิ่ง

ควรเลือากิ่งแห้ง กึ่งนึกหัก กิ่งถูกโรคแมลงทำลาย กิ่งแซมในทรงพุ่ม กิงซ้อนทับออกให้โปร่ง

• ให้ปุ๋ย

  • ปุ๋ยอินทรีย์ ควรใส่อย่างน้อยปีละ 1 ครั้ง ปริมาณ 10-15 กิโลกรัม/ต้น
  • ปุ๋ยเคมี สูตร 16-16-16 หรือ 20-10-10 หรือ 25-7-7 (หรือ 15-15-15 ผสมกับ 46-0-0) และควรฉีดพ่นด้วยสูตร 20-20-20ผสมน้ำฉีดพ่นทุกๆ 7 วัน จำนวน 2 ครั้ง เพื่อให้ต้นลองกองแตกใบอ่อน เร็วขึ้น

การเตรียมพร้อมในการออกดอก

• การให้ปุ๋ยเพื่อบำรุงต้นและใบ
• การให้ปุ๋ย

เพื่อให้ต้นลองกองมีการสะสมตาดอกหลังที่ลองกองแตกใบอ่อนระยะเพสลาดใส่ปุ๋ย 12-24-12 หรือ 8-24-24 หรือ 9-24-24 โดยการให้ปุ๋ยทางใบจะให้ทุก 7-10 วัน จำนวน 2-3 ครั้ง

• การเตรียมสภาพแวคล้อมให้พร้อมเพื่อการออกดอก ต้องไม่ให้มีการแตกใบอ่อนและเข้าสู่สภาวะอากาศแห้ง

หยุดการให้น้ำ เพื่อทำให้พื้นดินแห้ง และชักนำให้ต้นลองกองเกิดความเครียด เมื่ออากาศหนาวเย็น ต้นลองกองสามารถพักตัวได้ดี และหยุดการเจริญเติบโตทำให้สะสมอาหารมากขึ้น

การกระตุ้นการออกดอก

เมื่อต้นลองกองพักตัวเต็มที่และมีสภาพต้นขาดน้ำ ใบเริ่มเหี่ยวมีสีเหลืองและร่วงหล่น

• การให้น้ำ

ปริมาณ 850-1,000 ลิตร/ต้น ครั้งที่ 1 หยุดดูอาการต้นลองกองว่าช่อดอกหางหนูเล็กๆ เริ่มขยายยืดออกมาให้เห็น เป็นช่อดอกขนาดเล็กยาวกว่าดอกหางหนูเดิมประมาณ 2-3 เท่า แสดงว่าต้นลองกองพร้อมออกดอก

• หลังจากให้น้ำ

ภายใน 7-10 วัน ต้นลองกองไม่แทงดอกยืดขยายยาวออกมาจากดอกหางหนู แสดงว่าต้นลองกองยังมีความสมบูรณ์และการพักตัวไม่เพียงพอ ต้องหยุดการให้น้ำออกรอบหนึ่ง

การดูแลรักษาช่วงแทงดอก

• ฉีคพ่นอาหารเสริมสูตรทางด่วนทางใบ ซึ่งมีองค์ประกอบดังนี้
  • สารอาหารประเภทคาร์โบไฮเดรต เช่น ครอบไจแอนโพลีแซค มอลตานิค พลอริเจน อัตรา 20-30 มิลลิลิตร ,กรดฮิวมิค 20 มิลลิลิตร
  • ปุ๋ยเกรด 15-30-15 หรือ 20-20-20 หรือ 10-20-30 ที่มีธาตุรองด้วยปริมาณ 40-60 กรัม
  • นำส่วนประกอบทั้ง 3 ผสมกันในน้ำ 20 ลิตร ฉีดพ่นที่ต้นลองกองให้ทั่วทั้งต้น
• การยืดช่อดอก

เพื่อให้ผลไม่เบียดกันโดยใช้สารจิบเบอเรลลิก แอซิค (GA.) อัตรา 100 มิลลิกรัม ต่อน้ำ 1 ลิตร ฉีดพ่นที่ช่อดอกกำลังยืด จะทำให้ช่อดอกเหล่านั้นยืดยาวมากยิ่งขึ้น ผลสามารถขยายขนาดได้เต็มที่ไม่เบียดกัน

การตัดแต่งช่อดอก ดังนี้

• ช่อดอกเป็นช่อเดี่ยวสมบูรณ์ให้เก็บไว้
• กลุ่มช่อดอก ควรเลือกตัดแต่งช่อสั้น ช่อเล็ก ไม่สมบูรณ์คดงอ ควรเลือกไว้ช่อที่สมบูรณ์ อวบใหญ่ กระจุกละไม่เกิน 1-2 ช่อ แล้วแต่ปริมาณช่อดอกในทรงพุ่ม ถ้ามีมากไว้กระจุกละ 1 ช่อ
• ตำแหน่งของช่อดอกที่ควรเก็บไว้ ควรอยู่ที่ส่วนล่างของกิ่ง หรือซื้ออกจากด้านข้างของกิ่ง
• กลุ่มช่อดอกที่ออกเป็นกระจุก ให้ไว้ 1-2 ช่อ ถ้าช่อดอกมีการเรียงตัวดีสม่ำเสมอเก็บช่อดอกนั้นไว้
• ระยะห่างของกลุ่มช่อดอกบนกิ่ง ควรทิ้งระยะห่างจากช่อหนึ่งไปอีกช่อหนึ่งประมาณ 10-15 เซนติเมตร ถ้าหากช่อลองกองออกมากกระจายทั่วต้น ควรเก็บช่อดอกกระจกละ 1 ช่อเท่านั้น
• ปริมาณช่อดอกต่อกิ่ง กิ่งเส้นผ่าศูนย์กลาง 1 นิ้ว ควรไว้ช่อดอก 3-5 ช่อ/กิ่งหรือเส้นผ่าศูนย์กลาง 1-‘/2 นิ้ว ควรไว้ช่อดอก 10-15 ช่อ/กิ่ง
• การตัดแต่งช่อดอก ควรกระทำไปเรื่อยๆ จนกว่าการแทงช่อดอกจะหยุดหลังตัดแต่งช่อดอกจะต้องให้น้ำอย่างสม่ำเสมอ

การพัฒนาของผลลองกอง

ช่วงการเปลี่ยนแปลงด้านการเจริญเติบโต เช่น การเพิ่มน้ำหนักผล เนื้อ และเปลือกผล เป็น 3 ระยะ คือ

• ระยะหลังติดผลถึงสัปดาห์ที่ 7 การพัฒนาเปลือกจะเริ่มจากสัปดาห์ที่ 1-5 จากนั้นการเปลี่ยนแปลงระหว่างน้ำหนักเนื้อและน้ำหนักเปลือกจะสูงมากในสัปดาห์ที่ 5-7 กล่าวคือเปอร์เซ็นต์น้ำหนักเนื้อจะเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็วจากสัปดาห์ที่ 4-7 ขณะเดียวกันเปอร์เซ็นต์น้ำหนักเปลือกจะลดลงในอัตราที่เท่ากัน
• ระยะที่ 2 สัปดาห์ที่ 7-13 ระยะนี้เป็นการเพิ่มของน้ำหนักเนื้ออย่างรวดเร็วจนถึงสัปดาห์ที่ 13 โดยปริมาณเนื้อมีเท่ากับ 74% ส่วนปริมาณเปลือกจะมีปริมาณเท่ากับ 24%
• ระยะที่ 3 สัปดาห์ที่ 13-15 ระยะนี้การเจริญเติบโตทางด้านน้ำหนักและเป็นระยะผลแก่เต็มที่

การเปลี่ยนแปลงทางด้านเนื้อและเปลือก

• ระยะที่ 1 สัปดาห์ที่ 1-10 ผลอ่อนเปลือกจะมีสีเขียวเข้มเนื้อมีสีขาวขุ่น รสชาติเปรี้ยว
• ระยะที่ 2 สัปดาห์ที่ 10-13 สีเปลือกเปลี่ยนจากสีเขียวค่อยเปลี่ยนเป็นสีเหลือง บางผลมักมีสีเขียว เนื้อสีขาวขุ่นเป็นฝ้า รสชาติเริ่มหวานแต่ไม่หวานสนิทเพราะมักมีรสเปรี้ยวอยู่ ระยะนี้ยังไม่ควรเก็บผล
• ระยะที่ 3 สัปดาห์ที่ 13 ระยะเก็บเกี่ยว ระยะนี้เปลือกลองกองมีสีเหลืองนวลและส้มคล้ำ กลิ่นหอม รสชาติหวานสนิท เนื้อขาวใสช่วงนี้เป็นช่วงที่เหมาะสมต่อการเก็บเกี่ยว แต่มักพบปัญหาผลแตกเมื่อมีฝนตกหนัก

การตัดแต่งผลเพื่อให้ลองกองมีคุณภาพ

• เด็ดผลที่โคนช่อ การแต่งผลที่โคนช่อมีความยาวให้ปลิดผลที่โคนช่อออก 1-2 ผล แล้วเลือกตัดแต่งผลไม่สมบูรณ์ ผลเล็ก ผลแคระแกร็นผลที่เบียดกันแน่นและให้ผลมีการเรียงตัวหลวมๆ
• ตัดแต่งผลที่ปลายช่อ ประมาณ 1-2 ผลเพราะที่ปลายช่อผลจะมีขนาดเล็ก แคระแกร็นและไม่สมบูรณ์

การให้ปุ๋ยและน้ำเพื่อให้ลองกองมีคุณภาพ

• การให้น้ำ หลังจากลองกองติดผลแล้วควรให้น้ำอย่างต่อเนื่องทีละน้อยและค่อยๆ เพิ่มขึ้นให้จนถึงผลเริ่มสุก และหยุดให้น้ำเมื่อใกล้เก็บเกี่ยว
• การให้ปุ๋ย ให้ปุ๋ยสูตร 16-16-16, 15-15-15 เพื่อให้ลองกองมีการขยายขนาดช่อผลช่วงติดขนาดเล็กประมาณสัปดาห์ที่ 5 ปริมาณปุ๋ย (ปริมาณกิโลกรัม = /2 ของอายุต้น) และในปุ๋ยเพื่อเพิ่มคุณภาพความหวานในช่วงสัปดาห์ที่ 10 สูตร 13-13-21 

การป้องกันกำจัดแมลงที่สำคัญ

• เพลี้ยไฟ

จะเข้าทำลายในสภาพอากาศร้อนแห้ง ตัวอ่อนและตัวแก่จะดูดกินน้ำเลี้ยงใบอ่อน ยอดอ่อน ทำให้ใบหงิก หรือขอบใบแห้งหรือใบแคระแกร็น ใช้สารเคมีฉีดพ่นกำจัดเพลี้ย ได้แก่ อิมิดาโคลพริดอัตรา 10 มิลลิลิตร/น้ำ 20 ลิตร แลมป์ดาไซฮาโลทริน อัตรา 10 มิลลิลิตร/น้ำ 20 ลิตร ฉีดพ่นในช่วงแตกใบอ่อน ทุกๆ 5-7 วัน 2-3 ครั้ง

• หนอนเจาะต้นหรือหนอนเจาะกิ่ง

เป็นหนอนของผีเสื้อกลางคืนจะเจาะรูเข้าไปกัดกินเนื้อไม้ในเวลากลางวันและออกมาแทะกินเปลือกกิ่งหรือลำต้นทำให้กิ่งแห้งหรือส่วนยอดแห้งตาย ใช้สารเคมีได้แก่ ทามารอนผสมน้ำในอัตราเข้มข้นฉีดเข้าภายในรูแล้วอุดปากรูด้วยดินเหนียวหรือดินน้ำมันหรือติดตั้งกับดักแสงไฟเพื่อล่อตัวแม่ผีเสื้อในช่วงกลางคืน

• หนอนชอนใบ

เป็นหนอนผีเสื้อกลางวันที่มีขนาดเล็กหลังฟักเป็นตัวออกจากไข่แล้วจะชอนไขเข้าไปกัดกินเนื้อใบชั้นในใต้ผิวใบด้านหน้าของแผ่นใบทำให้ใบที่ถูกทำลายแห้งและร่วงหล่น ใช้สารเคมีฉีดพ่น ได้แก่คาร์โบซัลแฟน อัตรา 50 มิลลิลิตร/น้ำ 20 ลิตร หรือเซฟวิน 85%อัตรา 30-50 กรัม/น้ำ 20 ลิตร ในช่วงลองกองแตกใบอ่อน 1-2 ครั้ง

การห่อผล

ช่วงสัปดาห์ที่ 10 หลังตัดแต่งผลและปลิดผลเน่าเสียออกควรห่อผลด้วยกระดาษเคลือบไขหรือถุงร้อนที่เปิดรูที่กันถุง จะช่วยทำให้ลองกองผิวสวย ไม่มีแมลงเข้ามาอาศัยในช่วงผลแก่ เช่นแมลงวันผลไม้ ผีเสื้อมวนหวานเป็นต้น

การเก็บเกี่ยว

หลังจากลองกองเข้าสู่สัปดาห์ที่ 14-15 ผลโตเต็มที่เปลือกเริ่มบาง ผิวสีเหลือง ถึงเหลืองเข้มอมส้มเนื้อในขาวใส ยางน้อย รสชาติหวานสนิทให้ทำการเก็บเกี่ยว

ที่มา : กรมส่งเสริมการเกษตร กระทรวงเกษตรและสหกรณ์

---

บทความอื่นที่น่าสนใจ

• การเลี้ยงกบในกระชัง ดูแลง่ายใช้น้ำน้อย
• ปุ๋ยมูลไส้เดือน ปุ๋ยสารพัดประโยชน์ของดีต้นทุนต่ำ

ปุ๋ยมูลไส้เดือน ปุ๋ยสารพัดประโยชน์ของดีต้นทุนต่ำ

ปุ๋ยมูลไส้เดือน หรือภาษาบ้านๆ เรียกว่า ขี้ไส้เดือน นั่นเอง สวัสดีครับบทความนี้เราจะมาพูดถึง ปุ๋ยมูลไส้เดือน ปุ๋ยสารพัดประโยชน์ของดีต้นทุนต่ำ แล้วปุ๋ยมูลไส้เดือน คืออะไร วิธีทำเป็นอย่างไร วิธีใช้เป็นแบบไหน มีประโยชน์อะไรบ้าง ดีกว่าปุ๋ยทั่วไปหรือเปล่า บทความนี้เรามีคำตอบมาฝากกันครับ

ปุ๋ยมูลไส้เดือน คืออะไร

ปุ๋ยมูลไส้เดือน หรือ ปุ๋ยไส้เดือน เป็นอีกหนึ่งทางเลือกของเกษตรอินทรีย์ เนื่องจากนำไส้เดือนดิน สัตว์ตัวขนาดเล็กที่มีความสำคัญต่อระบบนิเวศน์ มาเลี้ยงเพื่อเปลี่ยนองค์ประกอบและเพิ่มจุลินทรีย์ จนทำให้ได้ปุ้ยหมักที่มีประสิทธิภาพ สามารถบำรุงต้นไม้ได้อย่างยอดเยี่ยม

โดยปุ๋ยไส้เดือนมีลักษณะเป็นเศษอินทรีย์วัตถุที่ไส้เดือนดินกินเข้าไป แล้วย่อยสลายออกมาเป็นมูลที่มี
ประโยชน์ รูปทรงเป็นเม็ดร่วน สีดำหรือสีน้ำตาล โปร่งเบา จุความชื้นสูง ระบายน้ำและระบายอากาศดี แถมมีธาตุอาหารและปริมาณอินทรีย์วัตถุมาก

วิธีทำปุ๋ยมูลไส้เดือน ทำอย่างไร

เริ่มจากการเตรียมวัสดุและอุปกรณ์

1. กะละมังกว้างประมาณ 24 นิ้ว

2. ไส้เดือนดินพันธุ์ AF (แอฟริกัน ไนท์ คลอเลอร์) ประมาณ 3 ขีด

3. มูลวัวนมที่ปราศจากเศษฟางหรือเศษวัสดุอื่น

วิธีเลี้ยงไส้เดือน

1. ขั้นตอนการเลี้ยงไส้เดือนดินในกะละมัง ให้เจาะรูเล็ก ๆ ให้ทั่วกะละมัง เพื่อให้น้ำไหลออกสะดวก
2. รดน้ำหรือแช่มูลวัวให้เปียกชุ่มสักประมาณ 1-2 สัปดาห์ เพื่อล้างแก๊สและความร้อนจากมูลวัว

3. นำขี้วัวที่เย็นดีแล้วไปใส่ในกะละมังประมาณ 2-3 กะละมัง เตรียมไว้ แล้วใส่ไส้เดือนดินลงไปบนมูลวัว ไม่ต้องฝัง เดี๋ยวไส้เดือนดินจะไชลงไปเอง แล้วนำไปไว้ในโรงเรือน คอยรดน้ำให้ความชื้นประมาณ 1 ครั้ง/3-4 วัน

4. คอยรดน้ำให้ความชื้นประมาณ 1 ครั้ง/3-4 วัน รอประมาณ 1 เดือน ก็จะได้ปุ๋ยมูลไส้เดือนพร้อม
นำมาร่อนต่อไป

5. จากนั้นนำปุ๋ยมูลไส้เดือนที่ได้มาร่อนแยกมูลวัวที่ยังย่อยไม่หมดกับมูลไส้เดือนออกจากกัน โดยใช้เครื่องร่อนปุ๋ยมูลไส้เดือน ก็จะได้ปุ๋ยมูลไส้เดือน 100% เพื่อนำไปใช้งาน

ไส้เดือนดิน กินอะไร

ไส้เดือนดินที่นิยมนำมาเลี้ยงเพื่อทำปุ๋ยในประเทศไทย ส่วนใหญ่มี 3 สายพันธุ์ ได้แก่ ไทเกอร์ วอร์ม,แอฟริกัน ไนท์ คลอเลอร์ และขี้ตาแร่ ซึ่งที่นิยมมากที่สุดคือ ไส้เดือน แอฟริกัน ไนท์ คลอเลอร์ ซึ่งส่วนใหญ่มักจะกินมูลวัว มูลควายเป็นอาหารหลักอยู่แล้ว แต่เราสามารถให้อาหารเสริมเพื่อความหลากหลายได้ เช่น ของเสียจากอาหาร ของเสียจากกระดาษ และเศษพืชจากการเกษตร นอกจากนี้ควรเลือกแหล่งเลี้ยงไส้เดือนที่โล่ง โปร่ง อากาศถ่ายเทสะดวก และมีแสงแดดส่องบ้างเล็กน้อย รวมถึงอย่าลืมวางระบบน้ำปุ๋ย เพื่อป้องกันไม่ให้น้ำขังจนไส้เดือนดินขาดอากาศด้วย

ปุ๋ยมูลไส้เดือน มีประโยชน์อะไรบ้าง

1. ช่วยให้พืชได้รับธาตุอาหารหลักครบถ้วน

ในมูลไส้เดือน เต็มไปด้วย ธาตุอาหารหลักของพืช หลายชนิด เช่น ฟอสฟอรัส โพแทสเซียม แคลเซียม เหล็ก ทองแดง ช่วยให้พืชได้รับธาตุอาหารหลักครบถ้วน เจริญเติบโตได้ดีขึ้น

2. ลดปัญหาการสลายตัวของธาตุอาหาร

ธาตุอาหารหลักของพืชในมูลไส้เดือน จะถูกเก็บอยู่ในโมเลกุลของกรดฮิวมิค สามารถปลดปล่อยออกมา เมื่อพืชต้องการได้ทุกเมื่อ ช่วยลดปัญหาการสลายตัวของธาตุอาหาร และ ไม่ต้องใส่ปุ๋ยบ่อย ๆ

3. เร่งเซลล์พืชให้ขยายและเติบโตเร็วขึ้น

มูลไส้เดือน มีจุลินทรีย์และแบคทีเรียจำนวนมาก ที่จะช่วยเร่งเซลล์พืชให้ขยายและเติบโตเร็วขึ้น โดยเฉพาะรากแก้ว ทำให้รากแก้วขยายและโตเร็ว ส่งผลให้พืชเจริญเติบโตได้ดี

4. ทำให้ดินมีความร่วนซุย ระบายน้ำและอากาศได้ดี

จากการที่มูลไส้เดือนมีความโปร่งเบา และ มีรูพรุนเยอะ หากใส่ลงในดิน หรือ ผสมกับดินที่ใช้ปลูก จะช่วยให้ดินมีความร่วนซุย ระบายน้ำและอากาศได้ดีขึ้น ปกป้องดินไม่ให้แน่นแข็ง รากพืชสามารถชอนไชและเดินหาอาหารได้ง่าย เหมาะสำหรับต้นไม้ที่ปลูกในกระถางนาน ๆ

5. ปรับสภาพดินให้เหมาะกับการปลูกพืช

หากไม่มีดินร่วน หรือ ดินร่วนปนทราย แล้วต้องการใช้ดินเหนียว ดินทราย ในการปลูกพืช สามารถใช้มูลไส้เดือนผสมลงไปได้ จะช่วยปรับสภาพดินให้เหมาะกับการปลูกพืชได้ โดยในดินเหนียว จะช่วยเพิ่มอากาศในดิน ทำให้ดินร่วนซุย ระบายน้ำและอากาศได้ดีขึ้น สำหรับ ดินทราย จะช่วยให้ดินสามารถรักษาความชื้น ลดการชะล้างธาตุอาหาร เวลารดน้ำได้

6. ปลอดภัย ไม่เป็นอันตรายต่อพืช

เนื่องจากเป็นปุ๋ยอินทรียวัตถุ ทำให้ปลอดสารเคมี 100% ไม่เป็นอันตรายต่อพืช อีกทั้งยังมีข้อดีกว่าปุ๋ยคอก คือ เป็นปุ๋ยเย็น สามารถนำมาใช้ได้เลย ไม่ต้องหมักทิ้งไว้ก่อนใส่ปุ๋ย

สรุป จะเห็นได้ว่าการเลี้ยงใส้เดือนนั้นไม่ยุ่งยากมากนัก และยังช่วยกำจัดขยะที่เป็พวกเศษผักและผลไม้ได้เป็นอย่างดี มูลของใส้เดือนนั้นก็มีประโยชน์มากมากต่อพืช เรียกได้ว่าคุ้มสุดๆ ไปเลยครับ สำหรับมือใหม่ที่กำลังยากทดลองเลี้ยงหวังว่าบทความนี้จะเป็นประโยชน์นะครับ

แหล่งข้อมูลเพิ่มเติม | www.sarakaset.com

---

บทความอื่นที่น่าสนใจ

• การเลี้ยงกบในกระชัง ดูแลง่ายใช้น้ำน้อย
• การเพาะเห็ดฟางแบบกองเตี้ย เพาะง่ายประหยัดต้นทุน

ปลูกหญ้าเนเปียร์ปากช่อง 1 พร้อมวิธีทำหญ้ามักเลี้ยงสัตว์

สวัสดีครับวันนี้เราจะมาพูดถึงการ ปลูกหญ้าเนเปียร์ปากช่อง 1 กันครับ หญ้าเนเปียร์ปากช่อง 1 เป็นพืชอาหารสัตว์ที่มีการเจริญเติบโตเร็ว ตอบสนองต่อการให้น้ำและปุยดี แตกกอดี แก่ช้า ทนแล้ง ใบและลำต้นอ่อนนุ่ม ให้ผลผลิตตลอดทั้งปี มีผลผลิตต่อไร่สูง ปลูกครั้งเดียวสามารถเก็บเกี่ยวได้นานถึง 6-7 ปี อีกทั้งมีคุณค่าทางอาหารสัตว์ที่ดีตามที่สัตว์ต้องการ เหมาะสำหรับใช้เลี้ยงสัตว์เคี้ยวเอื้องเช่น โคนม โคเนื้อ กระบือ แพะ และแกะ นอกจากหญ้าเนปียร์จะให้ผลผลิตต่อไร่ สูงแล้ว ผลผลิตหญ้าสดที่เหลือจากการเลี้ยงสัตว์ สามารถนำมาเก็บถนอมไว้เลี้ยงสัตว์ได้ในยามขาดแคลนหรือช่วงหน้าแล้ง โดยวิธีการทำหญ้าหมักเพื่อหลีกเลี่ยงปัญหาการเน่าเสีย

การแปรรูปหญ้าเนเปียร์ปากช่อง 1 ให้เป็นหญ้าหมัก เพื่อใช้เป็นอาหารสัตว์สำรองในยามที่ขาดแคลนพืชอาหารสัตว์ ทำให้เกษตรกรมีอาหารเลี้ยงสัตว์เพียงพอสำหรับการเลี้ยงสัตว์ตลอดทั้งปี และสามารถลดต้นทุนในการเลี้ยงสัตว์ได้เป็นอย่างดี

การเตรียมดินปลูก

ระยะเวลาที่เหมาะต่อการเตรียมดินคือช่วงปลายฝนต้นหนาว ตั้งแต่ปลายเดือนตุลาคมถึงปลายเดือนพฤศจิกายน ดินมีความชื้นพอเหมาะง่ายกับการใช้อุปกรณ์การเตรียมดินและไม่เสี่ยงกับฝนตกในขณะปฏิบัติงาน การเตรียมดินที่ดีถูกต้องเหมาะสมควรปฏิบัติดังนี้

• ก่อนไถเตรียมดิน ควรเก็บกรวด หิน ตอไม้ ออกจากแปลงปลูกให้หมด เพื่อลดความเสียหายที่อาจเกิดขึ้นกับเครื่องจักรกลการเกษตรและอุปกรณ์ต่างๆ ขณะเข้าทำงานในแปลง
• ควรประเมินความหนาแน่นรวมของดินหรือชั้นดินดาน เกษตรกรต้องเก็บตัวอย่างดินส่งให้ห้องปฏิบัติการวิเคราะห์ดิน สำนักงานพัฒนาที่ดินของกรมพัฒนาที่ดินเขตใกล้บ้าน
• การปรับหน้าดินแปลงปลูกให้ราบเรียบสม่ำเสมอ ช่วยให้พื้นที่มีการระบายน้ำได้ดี การเข้าทำงานในแปลงง่ายและสะดวกขึ้น

ในกรณีที่แปลงปลูกเป็นดินเหนียวให้ใช้เครื่องพรวนโรตรี่มินิคอมบายหรือพรวนเพาเวอร์แฮโร่ส์ ซึ่งติดกับรถแทรกเตอร์ที่มีระบบไฮดรอลิกแบบ 3 จุด ซึ่งพรวนแบบอื่นๆ ไม่สามารถทำให้ดินแตกละเอียดพอที่จะหุ้มตาท่อนพันธุ์หญ้าได้ จึงจำเป็นต้องใช้พรวนแบบนี้มีลักษณะคล้ายจอบหลายๆ อัน ดินอยู่รอบเพลาหมุนและสับดินเป็นก้อนเล็กๆ การเตรียมดินให้ดีละเอียดร่วนชุยตลอดทั้งแปลง ทำให้ท่อนพันธุ์ที่ปลูกมีเปอร์เซ็นต์ความงอกดี ถ้าไม่พรวนเปอร์เซ็นต์ความงอกจะต่ำ  เนื่องจากหน่อหญ้าจากท่อนพันธุ์ไม่สามารถแทงรากลงพื้นดินได้

การเตรียมพันธุ์สำหรับปลูก

• กรณีที่จะปลูกในพื้นที่ขนาดใหญ่นั้น ควรจัดทำแปลงพันธุ์เอง เพื่อลดต้นทุนการซื้อท่อนพันธุ์และการขนส่งจากแหล่งอื่นพื่อนำมาปลูก สามารถทำให้เราประหยัดต้นทุนได้
• ควรใช้ท่อนพันธุ์หญ้าเนเปีร์ปากช่อง จากแหล่งที่เชื่อถือได้ ที่มีการจัดการดูแลแปลงอย่างถูกต้อง อายุของท่อนพันธุ์อยู่ในช่วงประมาณ 90-110 วัน
• ช่วงหญ้าอายุ 1-90 วัน ควรสำรวจดูแลรักษาแปลงพันธุ์อย่างสม่ำเสมอให้มีการเจริญเติบโตดี ปราศจากโรคแมลง
• อายุของท่อนพันธุ์ที่ผลิตจากแปลงพันธุ์ที่เหมาะสม อยู่ในช่วงประมาณ 90-110 วัน ท่อนพันธุ์จะเริ่มงอกรากออกมาก่อนและงอกตาตามที่หลัง ระบบรากที่แข็งแรงจะปลูกขึ้นดี ถ้ามีการจัดการดูแลอย่างดีแปลงพันธุ์ 1 ไร่ ตัดแต่ละครั้งให้ผลผลิตได้ประมาณ 15,000 กิโลกรัมต่อไร่
• เมื่อตัดท่อนพันธุ์แล้ว ต้องปลูกให้เสร็จภายใน 4-5 วัน ถ้าทิ้งไว้จะทำให้ จุดเจริญของรากและตาเสียไป

ฤดูปลูกและวิธีการปลูก

ฤดูปลูก แบ่งเป็น 2 ฤดู คือ

• เขตชลประทานหรือเขตที่ให้น้ำได้ ปลูกต้นฤดูฝนระหว่างเดือน เมษายน-พฤษภาคม
• เขตอาศัยน้ำฝนตามธรรมชาติ ปลูกปลายฤดูแล้ง เป็นการปลูกข้ามแล้งระหว่างเดือนกุมภาพันธ์-มีนาคม ในพื้นที่ที่เป็นดินร่วนปนทราย

การดูแลรักษาหญ้ามีการเจริญเติบโต 3 ระยะ คือ

• ระยะที่ 1 ระยะงอก เริ่มปลูก – 1 เดือน (1 – 4 สัปดาห์) หญ้าใช้อาหารจากท่อนพันธุ์ และความชื้นในดิน ปุ๋ยรองพื้นช่วยให้รากแข็งแรง

• ระยะที่ 2 ระยะแตกกอ หญ้าอายุ 1 – 1 เดือนครึ่ง (4 – 6 สัปดาห์) ต้องการน้ำและปุยไนโตรเจนมากเพื่อช่วยให้แตกกอและการเจริญเติบโตของหน่อ

• ระยะที่ 3 ระยะย่างปล้องและสุกแก่ หญ้าอายุ 1 เดือนครึ่ง – 2 เดือน(6 – 8 สัปดาห์) ระยะที่กำหนดขนาดและน้ำหนักของใบและลำต้น เป็นช่วงที่หญ้าเจริญเติบโตเร็วที่สุด ถึงเก็บเกี่ยวจะเป็นระยะสะสมน้ำตาลจึงต้องการปัจจัยต่างๆ เพื่อการเจริญเติบโต ทั้งแสงแดด อุณหภูมิ น้ำและปุ๋ย

การเก็บเกี่ยว

เพื่อให้ระบบรากของหญ้าที่ปลูกใหม่มีระยะเวลาเจริญเติบโตแข็งแรง และยึดติดกับดินแน่นหนาพอที่จะไม่ทำให้กอหญ้าถูกถอนขึ้นเมื่อเก็บเกี่ยว ควรเก็บเกี่ยวหญ้าครั้งแรกที่อายุ 3 เดือนหลังปลูกถ้าเป็นหญ้าตอให้เก็บเกี่ยวทุกๆ อายุ 45-60 วัน วิธีการเก็บเกี่ยว ในปัจจุบันมี 2 วิธี คือ ใช้เครื่องเก็บเกี่ยวและใช้แรงงานคน

การทำหญ้าหมัก

หญ้าหมัก หมายถึง พืชอาหารสัตว์ต่างๆ ที่เก็บรักษาไว้ในสภาพความชื้นสูงในที่ไม่มีอากาศ หรือในภาชนะปิดที่ป้องกันอากาศ ซึ่งจะช่วยทำให้คุณค่าทางอาหารของพืชเหล่านั้นคงอยู่ การทำหญ้าหมักจากหญ้าเนเปียร์ปากช่อง 1 เพื่อเป็นอาหารสำรองในยามที่ขาดแคลนพืชอาหารสัตว์

ประเภทของหญ้าหมัก แบ่งออกเป็น 2 ประเภท คือ หญ้าหมัดสดและหญ้าหมักแห้ง

• หญ้าหมัดสด คือ หญ้าหมักที่ได้จากการใช้พืชสด มีความชื้นสูงจากการตัดโดยตรงแล้วนำมาหมัก
• หญ้าหมักแห้ง คือ หญ้าหมักที่ได้จากการใช้พืชสดนำมาผึ่งแดดระยะสั้นเพื่อไล่ความชื้นออกให้เหลือความชื้น แล้วจึงนำมาบรรจุหลุมหมักและต้องสับให้สั้นกว่าชนิดแรกเพื่อให้การอัดแน่นเป็นไปด้วยดี เนื่องจากความชื้นต่ำกิจกรรมจุลินทรีย์

การเตรียมการก่อนทำหญ้าหมัก

• การเลือกพันธุ์หญ้า ควรเลือกพันธุ์หญ้าที่มีแป้งและน้ำตาลมาก เช่น ต้นข้าวฟางข้าวโพด นอกจากนั้นอาจใช้หญ้าเนเปียร์หญ้ามอริชัส หรือหญ้าอื่นๆ ที่มีลักษณะอวบน้ำ แต่การใช้ต้นหญ้าเหล่านี้จำเป็นจะต้องเติมกากน้ำตาลด้วย เพราะหญ้าเหล่านี้มีแป้งเป็นส่วนประกอบน้อย การหมักอาจได้ผลไม่ดีพอ
• การเตรียมอุปกรณ์ อุปกรณ์ทำหญ้าหมักประกอบด้วยอุปกรณ์การตัด การหั่นหลุมหมัก วัสดุคลุมปิดหลุม เช่น แผ่นผ้าพลาสติกหรือดิน กากน้ำตาล และอุปกรณ์สำหรับขนหญ้าลงหลุมหมักอุปกรณ์การตัดและหั่นหญ้า
• การเตรียมหลุมหญ้าหมัก หลุมหญ้าหมักมีหลายแบบ เช่น แบบปล่อง ก่อด้วยคอนกรีตสูง 2-3 เมตร หรือมากกว่า แบบหลุมแบบร่องในดินเป็นแบบที่ต้องขุดร่องลึกตามที่ต้องการ แบบหลุมแบบรางบนผิวดินมีลักษณะเช่นเดียวกับแบบร่องในดิน แต่สร้างบนผิวดินแทน ปัจจุบันนิยมทำแบบรางบนผิวดิน เพราะสะดวกต่อการทำงาน

อุปกรณ์ที่ใช้ในการทำหญ้าหมัก

• มีดสำหรับสับหญ้า
• ถุงดำหรือถุงพลาสติก เพื่อบรรจุหญ้าสำหรับหมัก
• สารเสริมที่ทำให้การหมักดีขึ้น เช่น กากน้ำตาล เกลือ เพื่อช่วยเพิ่มคุณภาพของหญ้าหมัก
• กระสอบยางรัดของ

วิธีการหมัก

• เริ่มจากการหั่นหรือสับหญ้าสดให้มีขนาด 2-3 เซนติเมตร
• บรรจุหญ้าสดที่หั่นแล้วลงในถุงพลาสติก อัดให้แน่นเพื่อไล่อากาศออกให้หมด
• ในขณะที่บรรจุหญ้าลงในถุง ให้ใส่กากน้ำตาลเกลือ ลงไปด้วย โดยแบ่งใส่เป็นชั้นๆ เพื่อช่วยให้การหมักดียิ่งขึ้น
• ใช้ยางรัดปิดปากถุง ที่บรรจุหญ้าให้สนิท เพื่อป้องกันอากาศและน้ำเข้านำไปเก็บไว้ในที่ร่ม ระวังอย่าให้ถุงมีรอยรั่วซึม
• หมักไว้ 3-4 สัปดาห์ หญ้าเหล่านั้นจะกลายเป็นหญ้าหมัก นำมาใช้เลี้ยงสัตว์ได้ กรณีเริ่มใช้หญ้าหมัก เลี้ยงควรแบ่งให้วันละน้อยและเพิ่มขึ้นเมื่อสัตว์เคยชิน

ข้อควรระวังในการทำหญ้าหมัก

• การอัดหญ้าลงในภาชนะที่ใช้หมักต้องอัดให้แน่นเพื่อไล่อากาศที่มีอยู่ในภาชนะออกให้มากที่สุด ซึ่งจะช่วยให้การหมักเกิดได้ดีและหญ้าหมักเสียน้อยที่สุด
• การปิดภาชนะที่บรรจุต้องทำให้มิดชิด เพื่อป้องกันไม่ให้อากาศจากภายนอกเข้าไปในกองหญ้าหมัก
• เมื่อเปิดภาชนะควรใช้ให้หมดในระยะเวลาอันสั้น และเปิดภาชนะอย่าให้กว้างมาก เพื่อช่วยให้หญ้าหมักเสื่อมช้าลง
• หญ้าที่มาใช้หมักไม่ควรจะมีความขึ้นสูงมากเพราะจะทำให้เกิดน้ำในภาชนะหมักมากเกินไป และหญ้าหมักเก็บได้ไม่นาน
• ระมัดระวังหนูหรือแมลงสาบที่จะมากัดภาชนะหรือพลาสติกที่ปิดให้เป็นรู อากาศจะเข้าไปทำให้หญ้าหมักเสียได้

ที่มา : ศูนย์ศึกษาการพัฒนาพิกุลทองอันเนื่องมาจากพระราชดำริ

เอกสารอ้างอิง

• กรมปศุสัตว์. (2554). หญ้าหมัก, เอกสารแนะนำ กรมปศุสัตว์ กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ISBN 974-7608-81-2.(พิมพ์ครั้งที่ 1). กรุงเทพฯ:โรงพิมพ์ซุมนุมสหกรณ์การเกษตรแห่งประเทศไทย จำกัด.
• กรมส่งเสริมการเกษตร. (2543). การขยายพันธุ์พืช.กรมส่งเสริมการเกษตร (ออนไลน์) เข้าถึงได้จาก : http://www.sevicelink.doae.go.th/webpage/book%20PDF/innovation/n008.pdf (20 ธันวาคม 2561).
• ไกรทอง เขียวทอง. (ม.ป.ป.). คู่มือการปลูกหญ้าเนเปียร์ปากช่อง 1.ศูนย์วิจัยและพัฒนาอาหารสัตว์นครราชสีมา. (ออนไลน์) เข้าถึงได้จาก :http://www.dpo.go.th/wp-content/uploads/2015/01.pdf.(20 ธันวาคม 2561).
• www.sarakaset.com

---

บทความอื่นที่น่าสนใจ

• การเลี้ยงกบในกระชัง ดูแลง่ายใช้น้ำน้อย
• การเพาะเห็ดฟางแบบกองเตี้ย เพาะง่ายประหยัดต้นทุน