จุลินทรีย์จาวปลวก มากประโยชน์ เร่งย่อยสลายได้เร็ว

จาวปลวก คืออะไร

รังเลี้ยงตัวอ่อนหรือคอมบ์ (comb) โครงสร้างเป็นรูพรุนคล้ายฟองน้ำ รูปร่างหยักไปมาคล้ายมันสมองหรือกล้ายปะการัง บางชนิดคล้ายรังผึ้ง

จาวปลวกเป็นสิ่งที่ปลวกสร้างขึ้นมาจากมูลของมันเอง ซึ่งมูลของปลวกมี 2 ชนิด ชนิดแรกเป็นมูลที่ถูกย่อยภายในลำไส้เพียงเล็กน้อยและอยู่ในสภาพเป็นของแข็ง และชนิดที่สองเป็นมูลที่ถูกย่อยภายในลำไส้อย่างดีแล้วและอยู่ในสภาพเป็นของเหลว

มูลชนิดแรกประกอบด้วยเศษพืช (เศษไม้) ชิ้นเล็กชิ้นน้อยที่ปลวกกัดกินเข้าไปและผ่านกระเพาะของปลวกออกมาอย่างรวดเร็ว มูลที่ถ่ายออกมาจึงมีรูปร่างเป็นท่อนกลมสั้นๆ ซึ่งต่อมาจะถูกกราม (mandibles) ของปลวกกัดจนเป็นเม็ดเล็กๆ แล้วนำไปสร้างเป็นรังเลี้ยงตัวอ่อน

ในขณะที่ปลวกสร้างรังเลี้ยงตัวอ่อนนี้เองจะมีราเกิดขึ้น โดยเส้นใยของราจะเกาะกันเป็นก้อนกลมสีขาวขนาดเล็ก เรียกว่า Fumgus nodule หรือ Fungal ball เส้นใยนี้จะเป็นอาหารของปลวก และเมื่อปลวกกินเส้นใยของราเข้าไป จะถ่ายมูลชนิดที่สองออกมา ซึ่งปลวกจะนำมูลที่เป็นของเหลวนี้ไปใช้เคลือบผนังด้านในของห้องเห็ด

แต่เมื่อถึงระยะหนึ่งปลวกจะกินน้อยลง และทิ้งรังตัวอ่อนไป ราจะเจริญเส้นใยเพิ่มมากขึ้น และเกิดดอกอ่อน (fruiting primodia) เป็นแท่งยาวโผล่ขึ้นมาจากรังเลี้ยงตัวอ่อน เรียกว่า pseudorhiza และแทงผ่านชั้นดินขึ้นมาเป็นดอกเห็ด ที่เรารู้จักกันดี นั่นคือ เห็ดโคน

จุลินทรีย์จาวปลวก

จุลินทรีย์จาวปลวก คือ กลุ่มจุลินทรีย์ ที่มีประสิทธิภาพ กลุ่มหนึ่งโดยนำจาวปลวกมาผสมคลุกเคล้ากับปลายข้าวดิบ (ปลายข้าวเหนียวหรือปลายข้าวเจ้า) และน้ำสะอาด (ไม่มีคลอรีน)หมักทิ้งไว้เพียง 7 วัน ก็สามารถนำมาใช้งานได้ ถูกค้นพบโดย คุณจักรภฤต บรรเจิดกิจ ปราชญ์ชาวบ้านผู้ใช้ครัธราคู่ปัญญา จังหวัดพิจิตร

การทำน้ำหมักจุลินทรีย์จาวปลวก

วัตถุดิบและอุปกรณ์

• จาวปลวกที่ขุดมาใหม่ๆ ประมาณ 1 กก. หรือ หัวเชื้อแบบเข้มข้น จำนวน 1 ลิตร
• ปลายข้าวหรือข้าวหัก ใช้ได้ทั้งข้าวเหนียวและข้าวเจ้า 5 กก.
• น้ำสะอาดที่ไม่มีคลอรีน ประมาณค่อนถัง ( 170 ลิตร)
• ถังน้ำมีฝาปิด 1 ใบ ขนาด 200 ลิตร

วิธีทำ

• นำจาวปลวก (พระแม่ธรณี) มากลุกกับปลายข้าวหรือข้าวท่อน (พระแม่โพสพ)แล้วเทลงในถังพลาสติกที่มีน้ำสะอาดไม่มี คลอรีน (พระแม่คงคา)
• ใส่ไว้เกือบเต็มถัง เหลือที่ว่าง (พระพาย) จากปากถังประมาณ 1 ฝ่ามือ ปิดฝา ตั้งไว้ในบริเวณที่โดนแดด (พระเพลิง) ตอนเช้า ส่วนตอนบ่ายให้อยู่ในร่ม
• แล้วหมักทิ้งไว้ 7 วัน โดยคน ไปทางเดียวกันทุกวันจะได้จุลินทรีย์จาวปลวก แบบน้ำ ที่มีลักษณะเป็นน้ำสีขาวใส มีกลิ่นเปรี้ยว พร้อมใช้งาน

เพิ่มเติม

• ปริมาณข้าว น้ำ และจาวปลวก ไม่มีสูตรตายตัวสามารถนำไปประยุกต์กับขนาดของถังพลาสติกที่มีอยู่ ไม่ควรเทน้ำใส่เต็มถัง เพราะเมื่อผ่านไป 3 วัน จะเกิดฟอง และแรงดันอากาศ ฝ่าอาจจะระเบิดออกได้ ถ้าต้องการขยายเชื้อจุลินทรีย์จาวปลวกให้ได้ปริมาณมากขึ้น ไม่จำเป็นต้องขุดจอมปลวกเพื่อเอาจาวปลวกอีก เพียงแต่เตรียมปลายข้าว และในน้ำในปริมาณเท่าเดิม และนำน้ำจุลินทรีย์จาวปลวกที่ทำครั้งแรกมาหมักแบบขั้นตอนแรก

การประยุกต์ใช้จุลินทรีย์จาวปลวก

1. ใช้เพาะเห็ดโคนป่าแบบกึ่งพึ่งพาธรรมชาติ โดยใช้น้ำจุลินทรีย์จาวปลวกแบบเข้มข้น จำนวนไม่จำกัด นำไปรดราดบริเวณโคนจอมปลวกให้ชุ่ม แล้วนำใบไม้เศษหญ้า หรือฟางข้าวคุลมให้มิด รดน้ำให้ชุ่ม
   
   
2. ใช้ย่อยสลายฟางข้าวในแปลงนา โดยใช้จุลินทรีย์จาวปลวกแบบเข้มข้น จำนวน 10 ลิตรต่อไร่ปล่อยไปตามน้ำหรือฉีดพ่นให้กระจายทั่วแปลงนา กรณีปั่นฟางสดหลังเก็บเกี่ยวข้าวทันทีให้ใช้จุลินทรีย์จาวปลวกในอัตราเท่ากัน
3. ใช้หมักปุ๊ย ฮอร์โมนพืช หรือน้ำหมักสมุนไพร
   • ใช้หมักแบบแห้ง นำใบไม้แห้ง หญ้าหรือฟางข้าว นำไปห่มดินไว้บริเวณใต้ต้นไม้ ราดด้วยจุลินทรีย์จาวปลวกแบบเข้มข้น
   • ทำฮอร์โมนไข่ (ได้ทุกชนิด) 1 ฟอง จุลินทรีย์จาวปลวก 20 ลิตร
   • ทำฮอร์โมนจากผักผลไม้ พืชผักหรือผลไม้ 1 ส่วน ใส่น้ำหมักจุลินทรีย์จาวปลวก 1 ส่วน ฮอร์โมนผลไม้
   • ทำปุ๋ยน้ำจากเศษปลา หอย ปู กุ้งเศษปลา หรือปลาเล็กปลาน้อย หอย กุ้ง ปู 1 ส่วนน้ำจุลินทรีย์จาวปลวก 1 ส่วน หมายเหตุ อัตราส่วน น้ำหมัก 1 ส่วน ต่อน้ำ 20 ส่วน
   • ใช้หมักสมุนไพรควบคุมแมลงศัตรูพืช
     – สมุนไพรรสขม เช่น สะเดา (เมล็ด เปลือก ใบ) และบอระเพ็ด พิษของรสขมจะตัดวงจรชีวิตหนอนแมลงศัตรูพืช
     – สมุนไพรรสฝาด เช่น เปลือกมังคุดเปลือกประดู่ พิษของรสฝาด ช่วยป้องกันเชื้อไวรัสที่มาทำลายพืขแบบเฉียบพลันอัตราส่วน น้ำหมัก 1 ส่วน ต่อน้ำ 10 ส่วน หมักสมุนไพรรสขมสำหรับใช้กำจัดศัตรพืช
   • ใช้หมักสมุนไพรควบคุมและกำจัดวัชพืช โดยนำสมุนไพรที่มีฤทธิ์คุมการงอกของเมล็คหญ้า ได้แก่ ต้นหงอนไก่ป่า ต้นพวยงู ผักแว่นเปลือกถ่อน และเปลือกมะคึก
   • ใช้หมักสมุนไพรกำจัดวัชพืชใบกว้างในแปลงนา โดยใช้ เกลือทะเล 1 กิโลกรัม และน้ำ 5 ลิตร น้ำจุลินทรีย์จาวปลวกจำนวน 4 ลิตร
   • ใช้เพิ่มผลผลิตข้าวหรือพืชผักผลไม้ โดยนำถ่านมาบดหยาบ หรือใช้แกลบดำ 1 ส่วน น้ำจุลินทรีย์จาวปลวก 1 ส่วน น้ำหมักที่หมักจากน้ำจาวปลวก 1 ส่วน
4. ใช้กับปศุสัตว์ ผสมในอาหารสัตว์ จุลินทรีย์จาวปลวก100 ซีซี ต่ออาหาร1 กิโลกรัม ใช้ผสมน้ำให้สัตว์กิน จุลินทรีย์จาวปลวก 1 ลิตร ต่อน้ำ 20 ลิตร กำจัดกลิ่นล้างคอก จุลินทรีย์จาวปลวก 1 ลิตร ต่อน้ำ 10 ลิตร
5. ใช้กับการประมง ผสมในอาหาร ใช้จุลินทรีย์จาวปลวก 100 ซีซี ต่ออาหาร 1 กิโลกรัมเตรียมบ่อ ใช้อัตราส่วน 1 ต่อ 10บำบัดน้ำ ใช้จุลินทรีย์จาวปลวก 1 ลิตร ต่อน้ำ 1 ลูกบาศก์เมตร
6. ใช้กับสิ่งแวดล้อมและในครัวเรือน อัตราส่วน จุลินทรีย์จาวปลวก 1 ลิตรต่อน้ำ 10 ลิตร
7. ใช้ย่อยเอนไซม่ 3 ประสาน จากลูกยอ กถ้วยสุก และสับปะรด นำผลไม้เพียงลูกเดียว จุ่มลงในน้ำจุลินทรีย์จาวปลวก นำไปใส่ในโหลแก้ว ปิดฝาให้สนิท หมักทิ้งไว้ 3 วัน
8. ใช้กับการเพาะเห็ด8.1 ใช้กับการเพาะเห็ดฟาง นำฟางข้าวหรือวัสดุเพาะเห็ดฟางไปแช่น้ำที่ผสมจุลินทรีย์จาวปลวก อัตราส่วน 1 ต่อ 10 ทิ้งไว้ 1 คืน จึงนำฟางข้าวไปเพาะเชื้อเห็ดฟาง จะได้เห็ดฟางปริมาณมากขึ้น และมีน้ำหนักมากขึ้น8.2 ใช้กับเห็ดในถุงพลาสติก นำน้ำจุลินทรีย์จาวปลวก 1 ส่วน ผสมน้ำ 10 ส่วน ฉีดพ่นก้องเชื้อเห็ด จะทำให้เห็ดออกดอกมากขึ้น และมีน้ำหนักมากขึ้น
   
   8.3 ใช้เพาะเห็ดในขอนไม้ จุลินทรีย์จาวปลวกจะช่วยทำให้ขอนไม้ผุเร็ว ทำเกิดเห็ดในขอนไม้จำนวนมาก เห็ดมีน้ำหนักมาก และขึ้นได้บ่อยครั้ง จนกว่าขอนไม้จะผุ
9. ใช้ในการเพาะถั่วงอก
   นำเมล็ดถั่วเขียวแช่น้ำจุลินทรีย์จาวปลวก ในอัตราส่วน 1 ต่อ 10 แช่ทิ้งไว้ 1 คืน และจึงนำไปเพาะถั่วงอกตามขั้นตอน จะช่วยให้ถั่วงอกมีรสชาติหวาน กรอบ อวบอ้วน โดยไม่ต้องใช้สารฟอกขาวแต่อย่างใด

ที่มา : จักรภฤต บรรเจิดกิจ. จิตวิ­­าณในธุลี มหัศจรรย์จุลินทรีย์จาวปลวก. เอกสารประกอบการบรรยายเรื่อง จุลินทรีย์จาวปลวก วันที่ 7 มีนาคม 2558 พิพิธภัณฑ์การเกษตรเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว. สุมาลี พิช­างกูร. เห็ดโคนและลูกผสมฟิวแสนท์. พิมพ์ครั้งที่ 2. บริษัท สามเจริ­พาณิชย์ (กรุงเทพ) จำกัด. กรุงเทพฯ. 2547. อุทัยวรรณ แสงวณิช, ผศ. ดร. คำอธิบายเรื่องเห็ดโคน. เข้าถึงจาก www.thaimushroomsoc.com/…/Oudemansiella%20ssp%20Uthaiwan.pdf สำนักวิจัยและพัฒนาการป่าไม้ กรมป่าไม้ กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม. เห็ด โคนกับปลวกและการเพาะเลี้ยงเห็ดโคน. เข้าถึงจาก forprod.forest.go.th/forprod/…/เห็ดโคนกับปลวก/เห็ดโคนกับปลวก.pdf

---

บทความอื่นที่น่าสนใจ

• การควบคุมแมลงวันผลไม้ โดยวิธีผสมผสาน
• วิธีการปลูกเผือก พืชเศรษฐกิจสร้างรายได้ ปลูกง่ายโตดี

พืชสมุนไพร ป้องกันและกำจัดศัตรูพืช

สมุนไพร ที่มีประสิทธิภาพป้องกันกำจัดแมลงศัตรูพืช ได้แก่ หางไหลขาว (โล่ติ๊น) หางไหลแดง (กะเพียด) ยาสูบ (ยาฉุน) เถาบอระเพ็ด สาบเสือ พริกไทย ข่าแก่ ขมิ้นชัน ตะไคร้หอม ตะไคร้แกง ดีปลี พริก โหระพา สะระแน่ กระเทียม กระชาย กะเพรา ใบผกากรอง ใบดาวเรือง ใบมะเขือเทศ ใบคำแสด ใบน้อยหน่า ใบยอ ใบลูกสบู่ต้น ใบลูกเทียนหยด ใบมะระขี้นก เปลือกว่านหางจระเข้ ว่านน้ำ เมล็ดโพธิ์ เมล็ดแตงไทย เปลือกมะม่วงหิมพานต์ ดอกลำโพง ดอกเฟื่องฟ้าสด กลีบดอกชบา ลูกทุเรียนเทศ รากเจตมูลเพลิงแดง

พืชสมุนไพร ป้องกันและกำจัดศัตรูพืช ที่มี ประสิทธิภาพป้องกันกำจัดหนอนชนิดต่างๆ ได้แก่ สะเดา (ใบ+ผล) หางไหลขาว (โล่ติ๊น) หางไหลแดง (กะเพียด) หนอนตายหยาก สาบเสือ ยาสูบ (ยาฉุน) ขมิ้นชัน ว่านน้ำ หัวกลอย เมล็ดละหุ่ง ใบและเมล็ดสบู่ต้น ดาวเรือง ฝักคูนแก่ ใบเลี่ยน ใบควินิน ลูกควินิน ใบมะเขือเทศ เถาบอระเพ็ด ใบลูกเทียนหยด เปลือกใบเข็มป่า เปลือกต้นจิกและจิกสวน ต้นส้มเช้า เมล็ดมันแกว ใบยอ ลูกเปลือกต้นมังตาล เป็นต้น

พืชสมุนไพร ป้องกันกำจัดแมลงศัตรูพืช สามารถแยกตามชนิดของแมลงศัตรูพืชได้ดังนี้

สะเดา (Neem tree)

ประโยชน์ ใช้ได้ผลดีกับหนอนใยผักหนอนชอนใบ หนอนกระทู้ หนอนกอ หนอนใยกะหล่ำปลี หนอนเจาะยอดคะน้า หนอนหนามเจาะสมอฝ้าย หนอนหลอดหอม และหนอนบุ้งปอแก้ว

วิธีการใช้ป้องกันกำจัดศัตรูพืช

นำเมล็ดแก่ปริมาณ 1 กิโลกรัม มาบดให้ละเอียด จากนั้นแชนน้ำ 20 ลิตร หมักทิ้งไว้ 24 – 28 ชั่วโมง จึงนำมาใช้ฉีดพ่นป้องกันกำจัดแมลงหรือนำเมล็ดสะเดาแห้งที่ยังคงมีเปลือกหุ้มเมล็ดและเนื้อเมล็ดมาบดให้ละเอียด นำผงที่บดได้ปริมาณ 1 กิโลกรัม ใส่ไว้ในถุงผ้าขาวบาง แล้วนำไปแชในน้ำ 20 ลิตร ทิ้งไว้นาน 24 – 28 ชั่วโมง ใช้มือบีบถุงตรงส่วนของผงสะเดาเพื่อให้สาร Azadirachtin ที่อยู่ในผงสะเดาละลายออกมาให้มากที่สุด นำไปฉีดป้องกันกำจัดแมลง อาจผสมสารจับใบเพื่อให้สารจับกับใบพืชได้ดีขึ้น ใช้ฉีดพ่น 5 – 7 วันต่อครั้ง โดยเวลาฉีดพ่นควรทำในตอนเย็นจึงจะได้ผลดีเพราะสารนี้จะสลายตัวได้ง่ายเมื่อถูกแสงแดด

ยาสูบ (Tobacco)

ประโยชน์ ใช้ในการป้องกันและกำจัดเพลี้ยอ่อน เพลี้ยกระโดด เพลี้ยไฟ หนอนกอ หนอนกะหล่ำ หนอนชอนใบหนอนเจาะสมอฝ้าย หนอนผีเสื้อ ด้วงหมัดกระโดด และไรต่างๆ

วิธีการใช้ป้องกันกำจัดศัตรูพืช

ใช้ใบยาสูบแห้งปริมาณ 1 กิโลกรัม แช่ในน้ำ 2 ลิตร เป็นเวลา 24 – 48 ชั่วโมง เวลานำไปใช้กรองเอาแต่น้ำหมักแล้วเติมน้ำลงไปอีก 60 ลิตร นำไปฉีดพ่น โดยหลังจากฉีดพ่นแล้ว 3 – 4 วัน จึงสามารถนำผลผลิตไปบริโภคได้

ตะไคร้หอม (Citronella grass)

ประโยชน์ ใช้ป้องกันและกำจัดหนอนกระทู้ หนอนใยผัก ยุง เห็บ หมัดและแมลงสาบ ใช้ในการล่อแมลงวันทอง ตัวผู้ และขับไล่มอดข้าวเปลือก

วิธีการใช้ป้องกันกำจัดศัตรูพืช

ใช้ใบแก่สดผสมกับเหง้าข่าสดและใบสะเดาสดอย่างละ 1 กิโลกรัม นำมาผสมกันแล้วบดให้ละเอียด จากนั้นแช่ในน้ำ 10 ลิตร เป็นเวลา 24 – 48 ชั่วโมงเวลานำไปใช้กรองเอาเฉพาะน้ำปริมาณ 150 มิลลิลิตร ผสมกับน้ำ20 ลิตร ฉีดพ่นป้องกันและกำจัดแมลงศัตรูพืช หรือนำใบตะไคร้หอมมาหั่นเป็นชิ้นเล็กๆ แล้วบดให้ละเอียดประมาณ 1 กิโลกรัม แชในน้ำ 10 ลิตร เป็นเวลา 24 – 48 ชั่วโมง จากนั้นกรองเอาแต่น้ำผสมสารจับใบ เช่น สบู่ หรือแชมพู ฉีดพ่นป้องกันและกำจัดแมลงศัตรูพืช ส่วนน้ำมันหอมระเหยที่สกัดได้จากใบของตะไคร้หอมใช้ผสมกับน้ำมันหอมระเหยชนิดอื่นๆ เช่น ขมิ้นชัน วานิลลา ยูคาลิปตัสลาเวนเดอร์ ฯลฯ ใช้ฉีดพ่นไล่ยุง เห็บ หมัดได้ดี

หนอนตายหยาก

ประโยชน์ ใช้เป็นสารป้องกันกำจัดหนอนกัดกินใบ และเพลี้ยอ่อน กำจัดเชื้อสาเหตุโรคพืช เช่น Rhizoctonia solaniและ Ervinia carotovora รวมทั้งการกำจัดลูกน้ำยุง

วิธีการใช้ป้องกันกำจัดศัตรูพืช

ใช้รากสดปริมาณ 1 กิโลกรัม บดให้ละเอียดแล้วแชในน้ำ 20 ลิตร เป็นเวลา 24 – 48 ชั่วโมง นำน้ำที่หมักได้ฉีดพ่นป้องกันและกำจัดแมลงศัตรูพืช

ขมิ้นชัน (Turmeric)

ประโยชน์ ใช้ป้องกันและกำจัดหนอนใยผัก หนอนกระทู้ผัก หนอนหลอดหอม หนอนเจาะยอดกะหล่ำ หนอนผีเสื้อต่างๆ ด้วงถั่วเขียว ด้วงงวงข้าว มอดแป้ง มอดข้าวเปลือก แมลงวันเจาะต้นถั่ว แมลงวันทอง แมลงวันแตง และไรแดง

วิธีการใช้ป้องกันกำจัดศัตรูพืช

ใช้เหง้าแก่สดปริมาณ 500 กรัม บดให้ละเอียด แช่ในน้ำ 20 ลิตร เป็นเวลา24 – 48 ชั่วโมง เวลาใช้กรองแต่น้ำฉีดพ่นป้องกันและกำจัดแมลงศัตรูพืช หรือใช้เหง้าแก่สดปริมาณ 500 กรัม บดให้ละเอียดแช่ในน้ำ 2 ลิตร เป็นเวลา 24 ชั่วโมง กรองแต่น้ำจะได้สารละลายเข้มข้น เวลาใช้นำสารละลายเข้มข้นนี้ผสมกับน้ำ 8 ลิตร ฉีดพ่นป้องกันและกำจัดหนอนใยผัก หนอนหลอดหอม ได้ดี

ดาวเรือง (Marigold)

ประโยชน์ ใช้ป้องกันและกำจัดเพลี้ยกระโดด เพลี้ย จักจั่น เพลี้ยหอยเพลี้ยอ่อน เพลี้ยไฟ หนอนใยผัก หนอนผีเสื้อกะหล่ำ ด้วงปีกแข็ง แมลงหวี่ขาว แมลงวัน ตั๊กแตน ไส้เดือนฝอย

วิธีการใช้ป้องกันกำจัดศัตรูพืช

นำดอกดาวเรืองมาคั้นกรองเอาแต่น้ำจะได้สารเข้มข้น น้ำคั้นดอกดาวเรืองเข้มข้น 1 ลิตรผสมน้ำ 10 ลิตร ก่อนนำไปใช้ฉีดพ่น ผสมน้ำสบู่หรือแชมพูเล็กน้อย เพื่อเป็นสารจับใบ

บอระเพ็ด (Heart-leaved moonseed)

ประโยชน์ ใช้ป้องกันและกำจัดหนอนกอหนอนกระทู้ ใช้กำจัดโรคของข้าว ได้แก่ โรคตายพราย โรคยอดเหี่ยว โรคข้าวลีบ

วิธีการใช้ป้องกันกำจัดศัตรูพืช

นำลำต้นหรือเถาบอระเพ็ดปริมาณ 1 กิโลกรัมมาสับเป็นชิ้นเล็กๆ แล้วทุบให้ละเอียด แชในน้ำ20 ลิตร เป็นเวลา 24 – 48 ชั่วโมง นำน้ำที่หมักได้ฉีดพ่นป้องกันและกำจัดแมลงศัตรูพืช หรือนำเถาบอระเพ็ดปริมาณ 5 กิโลกรัม สับเป็นชิ้นเล็กๆ แล้วทุบให้ละเอียด แชในน้ำ 20 ลิตร นาน 2 – 3 ชั่วโมง แล้วนำน้ำที่ได้ไปฉีดพ่นในแปลงเพาะกล้า หรือนำเถาบอระเพ็ดปริมาณ10 กิโลกรัม มาตัดเป็นท่อนๆ ขนาดประมาณ 3 – 5 นิ้ว หว่านในนาข้าวพื้นที่ 1 ไร่ หลังปักดำหรือหว่านข้าวแล้ว 1 สัปดาห์ และเมื่อข้าวอายุ 2 เดือนใช้ควบคุมหนอนกอและหนอนกระทู้ข้าวได้ดี

” พืชสมุนไพร ป้องกันและกำจัดศัตรูพืช “

พริกขี้หนู (Bird chilli)

ประโยชน์ ผลสุกของพริกมีคุณสมบัติในการฆ่าแมลง ใช้ป้องกันและกำจัดหนอนผีเสื้อกะหล่ำ เพลี้ยอ่อนด้วงงวงช้าง ด้วงเต่า มด และแมลงในโรงเก็บ

วิธีการใช้ป้องกันกำจัดศัตรูพืช

นำพริกแห้งปริมาณ 100 กรัม ต้มในน้ำ 1 ลิตร ให้เดือด นำพริกมาตำให้ละเอียดแล้วนำไปละลายในน้ำที่ต้ม กรองเอาแต่น้ำและเติมน้ำเพิ่มไปอีก 20 ลิตร ก่อนใช้นำไปใช้ผสมสารจับใบ เช่น น้ำสบู่ แชมพูสามารถฉีดพ่นได้ทุกๆ 7 วัน อย่างไรก็ตามความเข้มข้นที่ใช้ในพืชแต่ละชนิดแตกต่างกัน หากใช้ความเข้มข้นสูงเกินไปอาจทำให้เกิดใบไหม้ได้ จึงควรมีการทตสอบก่อนใช้

ยี่โถ (Oleander)

ประโยชน์ ใช้ป้องกันและกำจัดหนอนกินใบและกินยอดพืช ด้วงปีกแข็งต่างๆมด แมลงกัดกินใบ ในดอกมีสารที่สามารถดึงดูดแมลงวันทองได้

วิธีการใช้ป้องกันกำจัดศัตรูพืช

นำดอกและใบยี่โถปริมาณ 1 กิโลกรัม ม้าบดให้ละเอียด แช่ในน้ำ 10 ลิตร เป็นเวลา 48 – 60 ชั่วโมงกรองเอาแต่น้ำไปฉีดพ่นป้องกันและกำจัดแมลงและหนอนหลายชนิด หรือนำใบและเปลือกลำต้นยี่โถปริมาณ 1 กิโลกรัมมาบดให้ละเอียด แช่ในน้ำ 10 ลิตร เป็นเวลา 30 – 60 นาที นำไปฉีดพ่นมดที่อยู่ตามลำต้นของไม้ผลได้ หรือนำใบมาหั่นเป็นฝอย 100 กรัม คลุกกับเมล็ดถั่วเหลือง 2 – 3 กิโลกรัม สามารถเก็บเมล็ดถั่วเหลืองได้นาน 6 เดือน โดยไม่มีแมลงศัตรูเข้า ทำลาย

สาบเสือ (Siam weed)

ประโยชน์ ใช้ป้องกันและกำจัดหนอนและเพลี้ยหลายชนิด

วิธีการใช้ป้องกันกำจัดศัตรูพืช

นำต้นและใบสาบเสือมาตากแดดให้แห้งแล้วบดให้ละเอียดเป็นผง แช่ในน้ำโดยใช้อัตราส่วนผงสาบเสือ 100 กรัม ต่อน้ำ 2 ลิตร เป็นเวลา 24 – 48 ชั่วโมง นำสารที่ได้ฉีดพ่นป้องกันและกำจัดแมลงศัตรูพืชทุก 5 – 7 วัน

ข่า (Galangal)

ประโยชน์ ใช้ป้องกันและกำจัดด้วงงวงข้าว มอดแป้ง แมลงวันทอง

วิธีการใช้ป้องกันกำจัดศัตรูพืช

นำเหง้าข่าสดปริมาณ 500 กรัม หรือเหง้าข่าตากแห้งปริมาณ 300 กรัม มาหั่นและบดให้ละเอียด แช่ในน้ำ 20 ลิตร เป็นเวลา 24 – 48 ชั่วโมง กรองเอาแต่น้ำใช้ฉีดพ่นป้องกันและกำจัดแมลงศัตรูพืช หรือนำเหง้าข่า เมล็ดสะเดา และใบตะไคร้หอมปริมาณชนิดละ 1 กิโลกรัม มาบดให้ละเอียดผสมกันแช่ในน้ำปริมาณ 5 ลิตร เป็นเวลา 24 – 48 ชั่วโมง กรองเอาแต่น้ำได้สารสกัดเข้มข้น เวลาใช้นำสารที่สกัดได้ 1 ลิตร ผสมกับน้ำ 20 ลิตร ใช้ฉีดพ่นป้องกันและกำจัดแมลงศัตรูพืช

ว่านน้ำ (Sweet flag)

ประโยชน์ ใช้ป้องกันและกำจัดแมลงกัดกินผัก ด้วงหมัดผัก หนอนกระทู้ผัก แมลงวันแตง แมลงวันทอง ด้วงงวงช้าง ด้วงเจาะเมล็ดถั่ว มอดตัวป้อม มอดข้าวเปลือก และแมลงในโรงเก็บเมล็ดพืช

วิธีการใช้ป้องกันกำจัดศัตรูพืช

นำเหง้าว่านน้ำสดปริมาณ 50 กรัม มาบดให้ละเอียด แชในน้ำปริมาณ 4 ลิตร เป็นเวลา 24 ชั่วโมง หรือต้มในน้ำนาน 45 นาที กรองเอาแต่น้ำผสมสารจับใบ เช่น น้ำสบู่ หรือแชมพู ใช้ฉีดพ่นป้องกันและกำจัดแมลงศัตรูพืชวันละ 1 ครั้ง เมื่อพบศัตรูพืช หรือนำเหง้าว่านน้ำแห้งผสมกับเหง้าขมิ้นชันแห้งชนิดละ 1 กิโล่กรัม บดให้ละเอียด แชในน้ำปริมาณ 20 ลิตร เป็นเวลา 24 – 48 ชั่วโมง กรองเอาแต่น้ำฉีดพ่นป้องกันและกำจัดแมลงวันและหนอนกระทู้ในผักได้ หรือนำเหง้าแห้งมาบดเป็นผง คลุกเคล้ากับเมล็ดพันธุ์ในอัตราส่วนเมล็ดพันธุ์ 50 กิโลกรัม ต่อผงว่านน้ำ 1 กิโลกรัม สามารถป้องกันและกำจัดด้วงเจาะเมล็ดถั่ว มอดตัวป้อม มอดข้าวเปลือก และแมลงในโรงเก็บชนิดอื่นๆ ได้ หรือนำเมล็ดถั่ว ข้าวโพด หรือข้าว มาคลุกเคล้ากับน้ำมันหอมระเหยของว่านน้ำในอัตราส่วนเมล็ดพันธุ์ 150กิโลกรัม ต่อน้ำมันหอมระเหยของว่านน้ำ 5 มิลลิลิตร ก่อนเก็บรักษาในโรงเก็บ

หางไหลแดง (Tuba root)

ประโยชน์ ใช้ป้องกันกำจัดแมลงศัตรูที่ทำความเสียหายในโรงเก็บ ด้วงต่างๆตั๊กแตนปาทังก้า มอดดิน หนอนกระทู้หนอนกอข้าว

วิธีการใช้ป้องกันกำจัดศัตรูพืช

ใช้รากสดปริมาณ 200 – 300 กรัม นำมาทุบให้เนื้อไม้แตก แชในน้ำ 20 ลิตร เป็นเวลา 24 ชั่วโมง จึงกรองเอาน้ำไปใช้ฉีดพ่นป้องกันและกำจัดแมลงศัตรูพืช หรือหั่นรากหางไหลเป็นชิ้นเล็กๆ และทุบให้ละเอียด นำไปหว่านให้ทั่วในนาข้าวและทิ้งไว้นานอย่างน้อย 24 ชั่วโมง วิธีการนี้เหมาะสำหรับนาข้าวที่ไม่มีปลาช่วยป้องกันกำจัดหนอนกอข้าว

ที่มา : ดร.เทิดศักดิ์ โทณลักษณ์ สาขาวิชาวิทยาการสมุนไพร คณะผลิตกรรมการเกษตร โทรศัพท์ 087-0878448 E-mail:th.thonnalak@gmail.com , www.withikaset.com

---

บทความอื่นที่น่าสนใจ

• การควบคุมแมลงวันผลไม้ โดยวิธีผสมผสาน
• วิธีการปลูกเผือก พืชเศรษฐกิจสร้างรายได้ ปลูกง่ายโตดี

วิธีการเลี้ยงปูนา สำหรับมือใหม่หัดเลี้ยง

วิธีการเลี้ยงปูนา

---

“ปูนา” (Rice-field crabs) เป็นสัตว์น้ำจืดที่อยู่คู่กับวิถีชีวิตชาวนาไทยมาช้านาน ไม่เพียงเป็นแหล่งอาหาร ปูนายังมีความสำคัญต่อระบบนิเวศ การแพทย์ และวัฒนธรรม แต่ด้วยวิถีการทำนาที่เปลี่ยนแปลงไป ส่งผลให้ปริมาณปูนาลดลง จนต้องนำเข้าปูนาจากประเทศเพื่อนบ้าน ขณะเดียวกันได้เกิดการส่งเสริมให้เกษตรกรไทยเลี้ยงปูนาเป็นอาชีพเสริม ซึ่งไม่เพียงสร้างรายได้หากยังช่วยอนุรักษ์ปูนาให้อยู่คู่กับสังคมไทย การเริ่มต้นเลี้ยงปูนาเกษตรกรจำเป็นต้องมีความรู้และเข้าใจชีววิทยาและวิถีชีวิตของปูนาและควรทดลองเลี้ยงในบ่อพลาสติก หรือบ่อซีเมนต์ สังเกตพฤติกรรมและทำความเข้าใจปูนาก่อนขยายการเลี้ยง

ในประเทศไทยพบสายพันธุ์ปูนาหลากหลายชนิดตามแต่ละภูมิภาคเช่น ภาคกลาง กลุ่มปูนา Sayamia sp. ถิ่นกำเนิดที่ราบลุ่มภาคกลางสายพันธุ์กำแพงเพชร Sayamia germaini (Rathbun, 1902) สายพันธุ์สมเด็จพระเทพฯ Sayamia bangkokensis (Naiyanetr, 1982)ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ กลุ่มปูนาสกุล Esanthelphusa sp. (Ng & Naiyanetr, 1993 (อีสานเทลพูซา) เป็นพันธุ์พื้นเมืองของภาคอีสาน เช่น สายพันธุ์สุรินทร์ สายพันธุ์เมืองบัว สายพันธุ์บ้านสำโรง เป็นต้น

ทำความรู้จัก ปูนา ก่อนลงมือเลี้ยง

 

“ส่วนท้อง มีกระดองหุ้มลำตัวที่กระดองมีลักษณะเป็นรูปไข่ มีสีน้ำตาลดำ สีน้ำตาลอมแดง หรือน้ำตาลม่วง”

 

รูปแบบการเลี้ยงปูนา

1. เลี้ยงปูนาในบ่อชีเมนต์

   
   การเลี้ยงปูนาในบ่อซีเมนต์นั้นมีข้อดีคือ ดูแลง่าย ไม่ว่าจะเป็นเรื่องของระบบน้ำ อาหาร รวมทั้งใช้พื้นที่น้อย โดยการนำวงบ่อปูนมาตั้ง แนะนำให้ตั้งในที่ร่ม เพราะปูไม่ชอบอากาศร้อน แล้วต่อท่อระบายน้ำออกด้านล่าง เทปูนปิดที่ฐานบ่อ ปล่อยทิ้งไว้ 3 วันรอให้ปูนเซ็ตตัวและแห้งสนิทในการทำบ่อซีเมนต์สำหรับเลี้ยงปูนาแล้วแต่ความสะดวกของเกษตร โดยส่วนใหญ่แล้วนิยมทำขนาด 2×3 เมตรจะทำเป็นแบบเทพื้นปูน หรือจะเลี้ยงแบบพื้นดินก็ได้ แต่แนะนำให้ทำแบบพื้นปูนแล้วใส่ดินหน้าประมาณ 20 – 30เชนติเมตร เพื่อให้ปูได้ขุดรู โดยการใส่ดินเข้าไปในบ่อนั้น เทดินแบบลาดเอียง อีกข้างหนึ่งมีน้ำ เลียนแบบบ่อธรรมชาตินั่นเอง หรือจะเทดินทั้งหมด แล้วใส่น้ำในกะละมังก็ได้ แล้วแต่สะดวกปลูกพืชพรรณไม้น้ำเพื่อให้เป็นแหล่งอาศัยและเป็นแหล่งอาหารของปูนา อาทิ ผักบุ้ง ผักตบชวา ทำการต่อสปริงเกอร์ หรือ ถ้าไม่มีก็สามารถใช้สายยางธรรมดาเตรียมไว้คอยฉีดน้ำให้บ่อชุ่มชื่นอยู่เสมอ หาเศษไม้ขอนไม้ หรือทางมะพร้าวมาวางในบ่อ เพื่อให้ปูได้อยู่อาศัยหลบซ่อน จากนั้นเราก็ปล่อยปูนาลงเลี้ยง(หาได้จากธรรมชาติหรือซื้อมาก็ได้) 1 กิโลกรัม/ 1 บ่อ (อัตราส่วนปูตัวผู้และตัวเมียอย่างละเท่าๆกัน)

2. เลี้ยงปูนาในบ่อดิน

   สำหรับขั้นตอนการเลี้ยงปูนาในบ่อดิน ค่าใช้จ่ายจะมากกว่าการเลี้ยงในบ่อซีเมนต์และก็ต้องมีพื้นที่เพื่อที่จะขุดบ่อเพราะพื้นที่ในการเลี้ยงปูนาแบบบ่อดินนั้น ต้องมีอวนมุ้งตาถี่ล้อมรอบบ่อเพื่อป้องกันปูนาไต่หนี แต่ข้อสำคัญของบ่อเลี้ยงปูนาแบบในบ่อดินคือ ประมาณ 3 ใน 4 ของพื้นที่ของบ่อดินควรเป็นดินสูงประมาณ 30 เซนติเมตร เพื่อให้ปูนาได้ขุดรูอยู่ด้วย ส่วนที่เป็นพื้นที่ดินนี้จะลาดเข้าหาอีกส่วนหนึ่งที่เป็นน้ำตามความเหมาะสม

   

   ที่มา | www.thairath.co.th

   แต่หากท่านใดมีบ่อเก่าที่เคยใช้งานมาก่อนแล้วเช่นเคยขุดบ่อเลี้ยงกบหรือเลี้ยงปลาก่อนหน้านั้นก็สามารถนำกลับมาเลี้ยงปูนาได้โดยไม่ต้องขุดบ่อใหม่ จัดการบ่อให้มีสภาพแวดล้อมเลียนแบบธรรมชาติมากที่สุด เช่นปลูกข้าว,ผักบุ้ง,หญ้า,จอกแหน,สาหร่าย ปูนาจะได้มีแหล่งอาหารทางธรรมชาติและก็จะได้เป็นที่หลบซ่อนของปูได้อีกด้วย

การเพาะพันธุ์ปูนา

ปูนาสามารถนำมาเพาะในโรงเพะฟักเพื่อผลิตลูกปูวัยอ่อนได้เช่นเดียวกับปูม้า หรือปูทะเล บ่อที่ใช้จะเป็นบ่อชีเมนต์ ถังพลาสติก หรือ ตู้กระจก ก็ได้ ขนาดของบ่อก็ไม่จำกัด ขึ้นอยู่กับความสะดวกในการจัดการของแต่ละท่าน

เทคนิคผสมพันธุ์ เพิ่มผลผลิตปูนา

• เลือกตำแหน่งที่ตั้งของบ่อพ่อ – แม่พันธุ์ ในบริเวณที่ไม่มีเสียงรบกวนงดให้อาหารและเปลี่ยนถ่ายน้ำให้ใสที่สุดก่อนนำพ่อแม่พันธุ์ปู่ไว้ในบ่อเดียวกัน ในอัตราส่วน ปูตัวผู้ 2 ตัว/ตัวเมีย 10 ตัว การผสมพันธุ์ใช้เวลา 2-3 ชั่วโมง หลังจากนั้นจับแม่ปูออกจากบ่อ
• จำลองบรรยากาศให้เหมือนช่วงฤดูฝน ใช้วัสดุรักษาสมดุลระดับความชื้น เช่น สังกะสี ใบตาล ใบมะพร้าว โดยมีส่วนดิน ส่วนน้ำ และพันธุ์พืช จำลองธรรมชาติด้วยเทคโนโลยี ติดเครื่องพ่นหมอก เครื่องทำความชื้นติดหัวสปริงน้ำ ติดลำโพงเสียงเลียนแบบเหตุการณ์ ในธรรมชาติของฤดูฝน (เสียงฝนตก ฟ้าร้อง กบเขียด จิ้งหรีด เป็นต้น)

พ่อแม่พันธุ์ปูนา

พ่อแม่พันธุ์ ในระยะแรกก็คงต้องรวบรวมจากธรรมชาติ จะเริ่มเพาะจากพ่อแม่พันธุ์ก็ได้ หรือจะใช้แม่ปูที่มีไข่ที่จับปิ้งและมีลูกปูวัยอ่อนที่ติดกระดองอยู่แล้วมา อนุบาล ก็จะประหยัดเวลาและต้นทุนในการผลิตได้มาก

การอนุบาลลูกปู

ในช่วง 15 วันแรก ควรให้ ไรแดง หนอนแดง เทา หรือไข่ตุ๋น กินเป็นอาหาร หลังจากนั้นควรให้ปลาหรือกุ้งสับอาหารเม็ดที่ใช้เลี้ยงลูกปลาดุกก็ใช้ได้ เมื่อมีอายุประมาณ30วันก็สามารถนำไปปล่อยเลี้ยงในบ่อดินหรือบ่อซีเมนต์เพื่อให้มีขนาดโตเต็มวัยได้ความหนาแน่นที่ปล่อยเลี้ยง ลูกปูในระยะนี้ควรปล่อยเลี้ยงในปริมาณ 10,000 ตัว/เนื้อที่1 ตารางเมตร

การเจริญเติบโต

ปูนามีการเจริญเติบโตโดยการลอกคราบเช่นเดียวกับปูชนิดอื่น ๆ หลังจากฟักเป็นตัวแล้วปูนาจะลอกคราบ ประมาณ 13-15 ครั้งก็จะโตเป็นปูเต็มวัย ได้ขนาดตามที่ตลาดการ ต้องใช้เวลาประมาณ 6-8 เดือน

การลอกคราบ

ปู่ที่จะลอกคราบสังเกตได้จากรอยต่อทางส่วนท้ายของกระดองจะกว้างมากกว่าปกติ เมื่อใกล้จะลอกคราบปูจะนิ่งและเหยียดขาออกไปทั้งสองข้าง จากนั้นรอยต่อทางส่วนท้ายของกระดองก็จะเปิดออก ส่วนท้ายพร้อมกับขาเดินคู่สุดท้ายจะออกมาก่อน ขาคู่ถัดมาจะค่อย ๆ โผล่ออกมาตามลำดับ ส่วนก้ามคู่แรกจะโผล่ออกมาเป็นอันดับสุดท้ายระยะเวลาที่ใช้เวลาลอกคราบทั้งหมดประมาณ 1 ชั่วโมง

ศัตรูที่ต้องระวังสำหรับปูนา

นกกระปูด นกแสก หนูนาและพังพอนแมงมุม (ช่วงปูวัยอ่อน)มดคันไฟหรือมดแดง (ช่วงปูลอกคราบ) หรือ เลี้ยงแบบน้ำปนดิน

ปรสิตในปูนา ทั้พาสีไปไผัและบปริงชันทนุดผู้เลี้ยงปูต้องเข้าโจวงจรชีวิตปรสิตของปู เพื่อป้องกันและหลีกเลี่ยงการนำสิ่งต่างๆ ที่อาจเป็นพาหะให้ปรสิตอยู่ในตัวปู เฝ้าระวังป้องกันโรคติดต่อจากปรสิตในปู เพื่อลดความเสี่ยงการติดต่อถึงคน รับประทานปูนาแบบปรุงสุก

การขนส่งปูนา

• ปูพ่อแม่พันธุ์ บรรจุปูแต่ละตัวลงกล่องพลาสติกใสแบบกลมหรือสี่เหลี่ยมขนาดพอดีกับตัวปู ปิดฝาด้วยเทปใส เจาะรูระบายอากาศ นำกล่องพลาสติกวางรวมในกล่องโฟมที่เจาะรูระบายอากาศ โดยรอบและภายในมีกันกระแทกขนาดพอดีกับจำนวนกล่องปู ปิดฝาด้วยเทปกาวที่แข็งแรง
• ปูสด จำหน่ายที่ตลาด ถ้าต้องให้มีชีวิตสดนาน ไม่ควรล้างดินออกก่อนวางใบไม้คละปนกับปูเพื่อช่วยยืดอายุปู ถ้าในฤดูหนาวควรเพิ่มฟางปกคลุม
• ปูเพื่อบริโภค ขนส่งปูทางไกล ใช้วิธีน็อคในถังแช่แข็งและจัดส่งผ่านรถห้องเย็นของบริษัทขนส่ง

ราคาขายปูนาสดในตลาด

• ฤดูฝน 40-60 บาท/กก.
• ฤดูแล้ง 60-120 บาท/กก.
• ปูนาเลี้ยงแบบอินทรีย์ คัดเกรดขนาดตัวใหญ่ 150-200 บาท/กก.
• ปูพ่อพันธุ์แม่พันธุ์ 50-100 บาท/คู่

ข้อมูลโดย

• ผศ.ดร.นิภาศักดิ์ คงงาม คณะวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี มหาวิทยาลัยราชภัฏสุรินทร์
• โครงการการถ่ายทอดเทคโนโลยีการเลี้ยงปูนาในระดับชุมชน 2563
• โครงการการพัฒนชุมชนเขตทุ่งกุลาร้องไห้ด้วยวิทยาศาสตร์เทคโนโลยีและนวัตกรรม
• สถาบันการจัดการเทคโนโลยีและนวัตกรรมเกษตร (สท.) 111 อุทยานวิทยาศาสตร์ประเทศไทย ถพหลโยธิน ต.คลองหนึ่ง อ.คลองหลวง จ.ปทุมธานี 12120 โทรศัพท์ 0 2564 7000 โทรสาร 0 2564 7004 อีเมล agritec@nstda.or.th www.nstda.or.th/agritec

---

บทความอื่นที่น่าสนใจ

• การควบคุมแมลงวันผลไม้ โดยวิธีผสมผสาน
• วิธีการปลูกเผือก พืชเศรษฐกิจสร้างรายได้ ปลูกง่ายโตดี