การเพาะเลี้ยงปลาตะเพียน

ปลาตะเพียนขาว หรือ ที่เรียกติดปากกันสั้น ๆ ว่า “ปลาตะเพียน” ภาคอีสาน เรียกว่า “ปลาปาก” เป็นปลาพื้นเมืองของไทย มีชื่อทางวิทยาศาสตร์ว่า Barbonymus gonionotus สำหรับในประเทศไทย เชื่อกันว่าปลาชนิดนี้มีอยู่คู่กับ แม่น้ำ บึงลำคลอง หนอง ในแถบภูมิภาคสวนนี้มานานหนักหนาแล้ว นับตั้งแต่สมัยสุโขทัยหรืออาจจะก่อนกว่านั้น

ปลาตะเพียน หรือตะเพียนขาว เป็นปลาที่สามารถนำมาเลี้ยงและเพาะขยายพันธุ์ได้ง่าย จึงเป็นปลาพื้นเมืองที่ได้รับการคัดเลือก ให้ส่งเสริมในการเพาะเลี้ยงอีกชนิดหนึ่ง การเพาะเลี้ยงปลาตะเพียนนั้น ได้ดำเนินการเป็นครั้งแรก ก่อนปี พ.ศ.2503 ที่สถานีประมง (บึงบอระเพ็ด) นครสวรรค์ ต่อมาการเพาะพันธุ์ปลาชนิดนี้ ได้รับการพัฒนา ทั้งวิธีเลียนแบบธรมชาติและผสมเทียม ซึ่งสามารถเผยแพร่และจำหน่ายอย่างกว้างขวางในปัจจุบัน

นิสัยการกินอาหารของ ปลาตะเพียน

นิสัยการกินอาการ กล่าวกันว่าลูกปลาตะเพียน วัยอ่อน กินสาหร่ายเซลล์เดียวและแพลงก์ตอนขนาดเล็ก ส่วนพวกปลาขนาด 3 – 5 นิ้ว กินพวกพืชน้ำ เช่น แหนเป็ด สาหร่ายพุงชะโด ผักบุ้งสำหรับปลาขนาดใหญ่สามารถกินใบพืชบก เช่น ใบมันเทศ ใบมันสำปะหลัง หญ้าขน ๆลๆ พบว่าปลาตะเพียนหาอาหารกินในเวลากลางวันมากกว่ากลางคืน

การเพาะพันธุ์ ปลาตะเพียน

ในการเพาะพันธุ์ปลาตะเพียนควรเลี้ยงพ่อแม่พันธุ์เอง บ่อขุนเลี้ยงพ่อแม่พันธ์ ควรเป็นบ่อดินขนาดประมาณ 400 ตารางเมตร ถึง 1 ไร่ โดยปล่อย ปลาเพศผู้เพศเมีย แยกบ่อกันในอัตราประมาณ 800 ตัว/ไร่ ให้ผักต่างๆ หรือ อาหารผสมในอัตราประมาณร้อยละ 3 ของน้ำหนักตัว การเลี้ยงพ่อแม่ปลา อาจจะเริ่มในเดือนตุลาคมหรือพฤศจิกายน โดยคัดปลาอายุประมาณ 8 เดือน แยกเพศและปล่อยลงบ่อ เมื่ออากาศเริ่มอุ่นขึ้นในเดือนกุมภาพันธ์ควรตรวจ สอบพ่อแม่ปลา ถ้าอ้วนเกินไปก็ต้องลดอาหาร หากผอมเกินไปก็ต้องเร่งอาหาร ทั้งนี้ควรจะถ่ายน้ำบ่อยๆ เพื่อเร่งการเจริญเติบโตของไข่และน้ำเชื้อ การเพาะพันธุ์ จะเริ่มได้ประมาณเดือนมีนาคมถึงกันยายน โดยพ่อแม่พันธุ์จะพร้อมที่สุด ในเดือนพฤษภาคม – มิถุนายน

การคัดพ่อแม่พันธุ์ ปลาตะเพียน

ปลาเพศมียที่มีไข่แก่จัดจะมีท้องอูมโปงและนิ่ม ผนังท้องบาง ช่องเพศและช่องทวารค่อนข้างพองและยืน ส่วนปลาเพศผู้แทบจะไม่มีปัญหา เรื่องความพร้อมเนื่องจากสร้างน้ำเชื่อได้ดีเกือบตลอดปี

การผสมพันธุ์ การผสมพันธุ์ทำได้ 2 วิธี

1.ปล่อยให้พ่อแม่ปลาผสมพันธุ์กันเอง เมื่อฉีดฮอร์โมนเสร็จ ก็จะปล่อยพ่อแม่ปลาลง ในบ่อเพาะรวมกัน โดยใช้อัตราส่วนแม่ปลา 1 ตัว/ปลา เพศผู้ 2 ตัว บ่อเพาะควรมีพื้นที่ไม่ต่ำกว่า 3 ตารางเมตร ลึกประมาณ 1 เมตร บ่อขนาดดังกล่าว จะปล่อยแม่ปลาได้ประมาณ 3 ตัว เพื่อความสะดวกในการแยกพ่อแม่ปลา ควรใช้อวนช่องตาห่าง ปูในบ่อไว้ชั้นหนึ่งก่อน แล้วจึงปล่อยพ่อแม่ปลาลงไป แม่ปลาจะวางไข่หลังการฉีดประมาณ 6 ชั่วโมง โดยจะไล่รัดกันจนน้ำแตกกระจาย เมื่อสังเกตว่าแม่ปลาวางไข่หมดแล้ว ก็ยกอวนที่ปูไว้ออก พ่อแม่ปลาจะติดมาโดยไข่ปลาลอดตาอวนลงไปรวมกันในบ่อ จากนั้นก็รวบรวมไข่ปลา ไปฟักในกรวยฟัก การผสมพันธุ์วิธีนี้มี ข้อดีในเรื่องคุณภาพของไข่ที่ได้ มักจะเป็นไข่ที่สุกพอดีนอกจากนั้นผู้เพาะยังไม่ต้องเสียเวลารอด้วย

2 วิธีการผสมเทียม หลังจากฉีดประมาณ 6-8 ชั่วโมง จะสามารถรีดไข่ปลาได้ โดยปลา จะมีอาการกระวนกระวายว่ายน้ำไปมารุนแรงผิดปกติ บางตัวอาจจะขึ้นมาฮุบ อากาศบริเวณผิวน้ำ เมื่อพบว่าปลามีอาการดังกล่าวก็ควรตรวจดูความพร้อม ของแม่ปลา โดยจับปลาหงายท้องขึ้นโดยตัวปลายังอยู่ในน้ำและบีบบริเวณใกล้ช่องเพศเบาๆ หากพบว่าไข่พุ่งออกมาอย่างง่ายดายก็นำแม่ปลามารีดไข่ได้ รีดไข่ลง ในภาชนะที่แห้งสนิท จากนั้นนำปลาตัวผู้มารีดน้ำเชื้อลงผสม ในอัตราส่วนของ ปลาตัวผู้ 1- 2 ตัว ต่อไข่ปลาจากแม่ไข่ 1 ตัว ใช้ขนไก่คนไข่กับน้ำเชื้อจนเข้ากันดี แล้วจึงเติมน้ำสะอาดเล็กน้อยพอท่วม จากนั้นจึงเดิมน้ำจนเต็มภาชนะถ่ายน้ำเป็นระยะๆ เพื่อล้างไข่ให้สะอาด ไข่จะค่อยๆ พองน้ำและขยายขนาดขึ้นจนพองต็มที่ภายในเวลา ประมาณ 20 นาที ระหว่างช่วงเวลาดังกล่าวต้องคอยถ่ายน้ำอยู่เสมอ เพื่อป้องกัน ไม่ให้ไข่บางสวนเสีย เมื่อไข่พองเต็มที่แล้วก็สามารถนำไปฟักในกรวยฟักได้

การอนุบาลลูกปลา

บ่อที่ใช้เป็นบ่อดินขนาดประมาณครึ่งไรถึงหนึ่งไร่ ความลึกประมาณ 1 เมตร ก่อนปล่อยลูกปลาต้องเตรียมบ่อให้ดีเพื่อกำจัดศัตรูและเพิ่มอาหารของลูกปลาในบ่อ การอนุบาลลูกปลาตะเพียนนี้ระดับน้ำในบ่ออนุบาลขณะเริ่มปล่อยลูกปลาควรอยู่ในระดับ 30-40 เซนติเมตร แล้วค่อยๆ เพิ่มระดับน้ำ สัปดาห์ละ 10 เซนติเมตร เพื่อรักษาคุณสมบัติน้ำ ส่วนการใส่ปุ๋ยนั้นหากวางแผนจะอนุบาลด้วยอาหารสมทบเพียงอย่างเดียวก็ไม่ต้องเติมปุ้ยในบ่อ การขนย้ายลูกปลาลงบ่อดินเมื่อย้ายลูกปลาลงบ่อดินแล้วให้อาหาร ซึ่งอาจใช้ไข่ต้มเอาแต่ไข่แดงนำไปละลายน้ำและกรองผ่านผ้าโอลอนแล้วสาดให้ทั่วบ่อ เมื่อลูกปลาโตขึ้น ในวันที่ 5 จะเริ่มลดอาหารไข่และให้รำละเอียด โดยค่อย ๆ โรยทีละน้อยรอบ 1 บ่อกะให้รำแผ่กระจายเป็นพื้นที่กว้างประมาณ 1 วา จากขอบบ่อ เพราะลูกปลาส่วนใหญ่จะอาศัยอยู่ในบริเวณนี้

เมื่ออนุบาลไปได้ประมาณ 2 สัปดาห์ลูกปลาจะเริ่มขึ้นมากินอาหารที่ผิวน้ำจะสังเกตการกินอาหารได้ง่ายขึ้นโดยจะโรยรำด้านเหนือลม รำจะค่อยๆลอยโปร่งตรงข้ามต้องคอยสังเกตว่าเศษรำ ที่ลอยมาติดขอบบ่อ มีมากน้อยเพียงใด ถ้ามีมาก ก็แสดงว่าให้อาหารมากเกินไป ต้องลดอาหารลงอาหารที่ให้ การให้รำอาจจะให้วันละ 3 – 4 ครั้ง ในระยะแรก ๆ และลดลงเหลือ 2 ครั้ง ในเวลาต่อมาโดยทั่วไปเมื่ออนุบาล ได้ 4-6 สัปดาห์ จะได้ลูกปลาขนาดประมาณ 1นิ้ว อัตรารอดประมาณร้อยละ 30-50%

การเลี้ยงปลาตะเพียน

ปลาตะเพียน สามารถเจริญเติบโตได้ดี ในแหล่งน้ำทั่วไป เป็นปลาที่เลี้ยงง่าย กินพืชเป็นอาหารอาศัยอยู่ได้ดี ทั้งในแหล่งน้ำไหลและแหล่งน้ำนิ่ง การเลี้ยงปลาตะเพียนมีรูปแบบการเลี้ยง หลายลักษณะได้แก่ การเลี้ยงในบ่อดิน ในนาข้าว ในร่องสวนและการเลี้ยงปลาในกระชัง ส่วนมากนิยมเลี้ยงในบ่อดิน

• บ่อเลี้ยง ควรเป็นบ่อขนาด 400 ตารางเมตร จนถึงขนาด 1 ไร่ หรือ มากกว่านั้น ความลึกของน้ำในบ่อควรให้ลึกกว่า 1 เมตรขึ้นไป ใช้เลี้ยงลูกปลา ที่มีขนาดยาว 5 – 7 เซนติเมตรขึ้นไป ในอัตราส่วน 3-4 ตัวต่อตารางเมตร หรือ 5,000 ตัวไร่
  
  
• บ่อใหม่ หมายถึง บ่อที่เพิ่งขุดใหม่และจะเริ่มการเลี้ยงเป็นครั้งแรก บ่อในลักษณะเช่นนี้ ไม่ค่อยมีปัญหา เรื่องโรคพยาธิที่ตกค้างอยู่ในบ่อ เพียงแต่บ่อใหม่ จะมีอาหารธรมชาติอยู่น้อย หากภายในบ่อมีคุณสมบัติของดินและน้ำไม่เหมาะสมก็ต้องทำการปรับปรุง เช่น น้ำและดิน มีความเป็นกรดเป็นด่างต่ำกว่า 6.5 ก็ต้องใช้ปูนขาวช่วยในการปรับสภาพ โดยระบายน้ำเข้าให้มีระดับประมาณ 10 เซนติเมตร ทิ้งไว้ประมาณ 1 สัปดาห์จึงใส่ปุ้ยคอกหรือปุ้ยวิทยาศาสตร์จากนั้น ก็ระบายน้ำเข้าให้มีระดับประมาณ 50 เซนติเมตรทิ้งไว้อีก 5-7 วันจึงปล่อยน้ำ ให้ได้ระดับตามต้องการประมาณ 1- 1.5 มตร จึงปล่อยปลาลงเลี้ยง
• บ่อเก่า หรือบ่อที่ผ่านการเลี้ยงมาแล้ว หลังจากจับปลาแล้วทำการสูบน้ำออกให้แห้ง ทิ้งไว้ไม่น้อยกว่าหนึ่งวัน จากนั้นใส่ปูนขาวฆ่าเชื้อโรคและพยาธิ พร้อมทั้งปรับสภาพความเป็นกรดเป็นด่างของก้นบ่อ แต่ถ้าเป็นบ่อที่มีเลนอยู่มาก ควรทำการลอกเลนขึ้นก่อนแล้วจึงค่อยใส่ปูนขาว จากนั้นตากบ่อทิ้งไว้อีก 7 วันแล้วจึงปฏิบัติเหมือนกับบ่อใหม่ แต่ถ้าไม่สามารถสูบน้ำให้แห้งได้จำเป็นต้องกำจัด ศัตรูปลาให้หมดเสียก่อนศัตรูของปลาตะเพียน ได้แก่ พวกปลากินเนื้อ เช่น ปลาช่อน ปลาดุก กบ เขียด และงู ควรใช้โล่ ติ๊นสด 1กิโลกรัมต่อปริมาณน้ำ 100 ลูกบาศก์เมตร วิธีใช้คือทุบหรือบดโล่ติ๊นให้ละเอียดนำลงแช่น้ำลึก 1 หรือ 2 ปีบขยำโลติ๊นเพื่อให้น้ำสีขาวออกมาหลายๆ ครั้งจนหมดแล้วนำลงไปสาดให้ทั่วบ่อ ศัตรูพวกปลาดังกล่าวก็จะตายลอยขึ้นมา ต้องเก็บออกทิ้ง อย่าปล่อยให้เน่าอยู่ในบ่อ ก่อนที่จะปล่อยปลาลงเลี้ยง ควรทิ้งระยะไว้ประมาณ 10 วัน เพื่อให้ฤทธิ์ของโล่ติ๊นสลายตัวเสียก่อน ส่วนน้ำที่จะระบายเข้ามาใหม่ ควรใช้ตะแกรง กรองเอาเศษต่างๆ และปลาอื่นๆ ไม่ให้เข้ามาในบ่อได้

การใส่ปุ๋ยในบ่อเลี้ยงปลา

อัตราการใส่ปุ๋ยคอกที่นิยมใช้กันส่วนใหญ่ อยู่ในระดับ 150-200 กิโลกรัม /ไร่ ใส่ทุก ๆช่วง 2 – 3 เดือน ปริมาณแตกต่างกันไปตามสภาพของบ่อ และความหนาแน่นของปลาที่เลี้ยง สำหรับอัตราการใช้ปุ๋ยวิทยาศาสตร์ก็จะ แตกต่างกันไปตามชนิดของปุ๋ยคือ ปุ๋ยฟอสเฟต เป็นที่นิยมใช้กันมากที่สุด พอสรุปได้ว่าควรใช้ประมาณ 25 – 30 กิโลกรัมต่อ 6 ไร่ ทุกๆ 6 เดือน ปุ๋ยไนโตรเจน อัตราการใช้ไม่ค่อยแน่นอนแตกต่างกันไปแต่ละท้องถิ่น เช่น ปุ๋ยแอมโมเนียเหลว มีไนโตรเจนอยู่ 20 เปอร์เซ็นต์ ใช้ 150 ลิตรต่อ 6 ไร่

การเลี้ยงปลาตะเพียนในบ่อดิน

บ่อที่เหมาะสมควรมีขนาดเนื้อที่ที่ผิวน้ำ มากกว่า 400 ตารางเมตร ขึ้นไป ลึกประมาณ 1- 1.5 เมตร หลังจากเตรียมบ่อ ดังได้กล่าวมาแล้ว ปล่อยลูกปลาขนาด 1.5 – 2 เซนติเมตร ในอัตรา 3 – 4 ตัว/ตารางเมตร ให้อาหารวันละ 2 เวลา เช้า – เย็น ในอัตรา 3 – 4 เปอร์เซ็นต์ ของน้ำหนักตัวปลา รูปแบบบ่อที่ใช้เลี้ยงควรมีระบบการระบายน้ำที่ดี

การเลี้ยงปลาตะเพียนในนาข้าว

ควรมีเนื้อที่ประมาณ 10 – 15 ไร่ การดัดแปลงพื้นที่นาให้เป็นนาปลาก็สามารถปฏิบัติได้ง่ย โดยขุดดินในพื้นที่นา รอบๆ ถมเสริมคันดินให้สูงขึ้นทำให้มีความแข็งแรงจะทำให้เกิดคูรอบคันดิน สามารถเก็บกักน้ำให้ขังอยู่ในพื้นที่นา ใช้สำหรับเลี้ยงปลา คูที่ขุดนี้ควรมีขนาด กว้างไม่น้อยกว่า 50 ซม. ลึกประมาณ 30 เซนติเมตร คันดินควรสูงประมาณ 75 – 100 เซนติเมตร เหลือให้คันดินสูงกว่าระดับน้ำสูงประมาณ 60 เชนติเมตร กว้าง 50 เชนติเมตร มุมที่จะเป็นทางระบายน้ำออกจากนาควรเป็นด้านที่ต่ำสุด ถ้าเป็นไปได้ขุดหลุมกว้าง 1 เมตร ยาว 1 เมตร ลึก 60 – 70 เซนติเมตร ไว้เพื่อ สะดวกในการจับปลา โดยปลาจะมารวมกันเองในหลุมนี้เมื่อเวลาน้ำลดในฤดูเก็บเกี่ยว

ขนาดของปลาที่ปล่อยลงเลี้ยง

ใช้ขนาด 3 – 5 เซนติเมตรขึ้นไป ปล่อยอัตรา 400 – 600 ตัว/ไร่ การใส่ปุ๋ยและการให้อาหารจะใช้น้อยกว่าการเลี้ยงแบบอื่นๆ เราจะให้อาหารเพียงวันละครั้ง การปล่อยปลาจะปล่อยหลังจากดำกล้าประมาณ 7 วัน ปล่อยน้ำเข้านาให้สูงประมาณ 1 ฟุต ใช้ระยะเวลาในการเลี้ยงประมาณ 3 – 4 เดือน ซึ่งจะพอดีกับข้าวสุก ปลาก็โตมีขนาดพอนำไปจำหน่ายตาม ท้องตลาดได้

การเลี้ยงปลาตะเพียน สามารถเลี้ยงรวมกับปลาชนิดอื่นได้ เพื่อเป็นการใช้ประโยชน์ภายในบ่อให้ได้เต็มที่ ปลาแต่ละชนิดที่ปล่อยลงเลี้ยงร่วมกัน จะต้องโตได้ขนาดตลาดในเวลาพร้อมกัน เพื่อสะดวกในการเก็บเกี่ยวผลผลิตปลาที่เหมาะสมกับการเลี้ยงปลาตะเพียน จะต้องไม่มีนิสัย ที่ชอบทำร้ายปลาชนิดอื่นและไม่ควรเป็นพวกปลากินเนื้อ

ต้นทุนและผลผลิตของการเลี้ยงปลาตะเพียน

ปลาตะเพียน ที่เลี้ยงกันตามอัตราการปล่อยปลา ที่กล่าวมาแล้ว จะมี ผลผลิตไร่ละประมาณ 800 -1,000 กิโลกรัม ใช้เวลาเลี้ยงประมาณ 6-7 เดือน มีน้ำหนักประมาณ 3-4 ตัว/กิโลกรัม โดยมีต้นทุนประมาณ 8,000-10,000 บาทไร่ และตันทุนที่สำคัญคือค่าอาหาร ซึ่งคิดเป็นร้อยละ 45% ของต้นทุนทั้งหมด ราคาจำหน่าย ประมาณ 20-25 บาท/กิโลกรัม

การเพาะเลี้ยงปลาตะเพียน

โรคพยาธิและการป้องกันรักษา

ปลาตะเพียนมีการตอบสนองต่อการเปลี่ยนแปลงของสภาพแวดล้อมได้ค่อนข้างไว เช่นการเปลี่ยนอุณหภูมิในรอบวัน ปริมาณออกซิเจนที่ละลายในน้ำ ความเป็นกรด – ด่างของน้ำ ตลอดจน สารพิษต่าง ๆที่มากระทบ ดังนั้น การจัดการด้านคุณภาพน้ำที่ใช้เลี้ยงปลา มีความจำเป็นเพราะเป็นการป้องกัน การเกิดโรคไว้ล่วงหน้าก่อน

สาเหตุที่ทำให้ปลาเป็นโรค

• นำลูกปลาติดโรค – พยาธิมาเลี้ยงโดยไม่ได้กำจัดโรคพยาธิเสียก่อน
• เลี้ยงปลาหนาแน่นเกินไป
• ให้อาหารมากเกินไป
• น้ำมีคุณภาพเสื่อมโทรมลง
• คุณภาพอาหารต่ำหรือไม่สด

ปัญหาและอุปสรรคต่างๆ

ปัญหาทั่วไปที่มักจะพบ ได้แก่ ปลา ไม่เจริญเติบโตเท่าที่ควร ทั้งนี้ เพราะไม่ได้ถ่ายเทน้ำเป็นประจำจึงทำให้เกิดเห็บปลาและหนอนสมออันเป็นพยาธิ ของปลา หรือโรคจากบักเตรี ซึ่งเกิดจากการเลี้ยงปลาแน่นเกินไป ศัตรูของปลาตะเพียน ได้แก่ ปลาซ่อน ปลาชะโด ปลาดุก กบ เขียด งูกินปลา และนก ฯลฯปัญหาใหญ่อีกประการหนึ่ง คือ การลักขโมยซึ่งมีวิธีการหลายอย่าง เช่ น ใช้ตาข่าย แห กระชัง ลอบ ทำให้เกษตรกรผู้เลี้ยงปลาประสบการขาดทุนมาก หลายรายแล้ว อนึ่ง ปัญหาเหล่านี้ ผู้เลี้ยงควรศึกษาและแก้ไขโดยใกล้ชิด พร้อมทั้ง ปฏิบัติตามคำแนะนำในด้านวิชาการจากเจ้าหน้าที่ของกรมประมงอย่างเคร่งครัด

แนวโน้มของการเลี้ยงปลาตะเพียน

ปลาตะเพียนเป็นปลาพื้นบ้านของคนไทย ประชาชนนิยมบริโภค อย่างแพร่หลาย ส่วนของผู้เลี้ยงปลาตะเพียนเป็นปลาที่เลี้ยงง่ายเจริญเติบโต เร็วเป็นที่ต้องการของตลาด สำหรับต้นทุนการผลิตก็ไม่สูงมาก ดังนั้น การเลี้ยงปลาชนิดนี้จึงเป็นทางเลือกที่น่าสนใจอีกทางหนึ่ง

 ที่มา : เอกสารเผยแพร่ กรมประมง กระทรวงเกษตรละสหกรณ์ www.fisheries.go.th, www.withikaset.com

---

บทความอื่นที่น่าสนใจ

• การควบคุมแมลงวันผลไม้ โดยวิธีผสมผสาน
• เทคนิค ” ปลูกชะอม ” ให้ยอดดกและอวบใหญ่

การเลี้ยงปลาดุกในบ่อพลาสติก เลี้ยงง่ายต้นทุนต่ำ

การเลี้ยงปลาดุกในบ่อพลาสติก

---

การเลี้ยงปลาดุกในบ่อพลาสติก ปลาดุกอุย หรือ ปลาดุกนา หรือ ปลาอั้วะชื้อ อังกฤษ : Broadhead catfish, Gunther’s walkingcatfish; ชื่อวิทยาศาสตร์: Clarias macrocephalus เป็นปลาน้ำจืดในวงศ์ Claridae มีกระดูกท้ายทอยยื่นแหลมออกไปลักษณะคล้ายรูปสามเหลี่ยม ลำตัวสั้นป้อมกว่าปลาดุกด้าน (C. batrachus) ซึ่งอยู่ในสกุลเดียวกัน ลำตัวมีสีดำปนเหลือง มีจุดขาวเล็ก ๆ เรียงเป็นแถวขวางลำตัวหลายแถว มีครีบหลังสูงกว่าปลาทั่วไปมาก สามารถเคลื่อนที่บนบกได้เป็นระยะทางสั้น ๆ โดยใช้ครีบช่วย พบได้ในพื้นที่แถบประเทศไทยไปจนถึงเวียดนาม และมีการนำไปเลี้ยงในประเทศจีน, มาเลเซีย, เกาะกวม และฟิลิปปินส์

ปลาดุก เป็นปลาที่อาศัยอยู่ในแหล่งน้ำจืด น้ำที่ค่อนข้างกร่อย หรือแม้แต่ในหนองน้ำที่มีน้ำเพียงเล็กน้อยเพราะว่าปลาดุกเป็นปลาที่มีอวัยวะพิเศษช่วยในการหายใจเช่นเดียวกับปลาชอนจึงสามารถดำรงชีวิตอยู่ในน้ำที่มีออกชิเจนเพียงเล็กน้อย ได้เป็นอย่างดี อีกทั้งเป็นปลาน้ำจืดที่คนไทยนิยมรับประทาน ปลาดุกจะพบได้ทั่วไปในแถบเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ เช่น ประเทศอินเดีย พม่า ไทย ลาว กับพูชา ฟิลิปปีนส์ เวียดนาม และมาเลเซีย สำหรับประเทศไทยพบปลาดุกในคลอง หนอง บึง ต่าง ๆ ทั่วทุกภาค เป็นปลาที่อาศัยอยู่ในแหล่งน้ำจืดทั่วไป ปลาดุกที่พบในประเทศไทยมีอยู่ด้วยกันทั้งหมด 5 ชนิดด้วยกัน แต่ที่เป็นที่รู้จักมีเพียง 2 ชนิด คือปลาดุกอุย และปลาดุกด้านปลาดุกที่นิยมเลี้ยงคือ ปลาดุกด้าน เพราะเนื้อปลาดุกด้านค่อนข้างแข็ง ทำให้สามารถขนส่งได้ในระยะทางไกล ๆประกอบกับปลาดุกด้านเลี้ยงง่าย โตเร็ว จึงเป็นที่นิยมเลี้ยงกันมาก แต่สำหรับผู้บริโภคแล้ว จะนิยมปลาดุกอุยเพราะให้รสชาติดี เนื้อปลานุ่ม ฟู กลิ่นดี เกษตรกรรายย่อยที่อยู่ในพื้นที่ห่างไกลและขาดแคลนน้ำ หรือในเขตพื้นที่สูง ฐานะยากจนมักประสบปัญหาขาดแคลนอาหารโปรตีน ดังนั้นการเลี้ยงปลาดุกบิ๊กอุยในบ่อพลาสติก เป็นทางเลือกหนึ่งที่จะส่งเสริมและพัฒนาครอบครัวที่ยากจนไม่ให้ขาดแคลนอาหารโปรตีน

ปัจจุบันปลาดุกเป็นที่เกษตรกรนิยมเลี้ยงเพราะ เจริญเติบโตเร็วเพราะเป็นปลาที่กินเก่ง อีกทั้งยังทนทานต่อโรคและสภาพแวดล้อม เป็นที่นิยมบริโภคของประชาชนเนื่องจากรสชาติดี และราคไม่แพง สามารถเลี้ยงได้ทั้งในบ่อดินบ่อซีเมนต์ และบ่อพลาสติก ถ้ามีพื้นที่จำกัด การเลี้ยงในบ่อพลาสติกก็เป็นทางออกที่ดี และประหยัด โดยที่ในบ่อพลาสติกจะมีอายุการใช้งานประมาณ 3 – 5 ปี

ข้อดีของการเลี้ยงปลาดุกในบ่อพลาสติก

• ใช้พื้นที่เลี้ยงน้อย และสามารถเลี้ยงได้ทุกพื้นที่
• การก่อสร้างบ่อเลี้ยงง่าย สะดวกและรวดเร็ว
• ใช้ระยะเวลาในการเลี้ยงสั้น แต่ละรุ่นใช้เวลาเสี้ยงเพียง 90 – 120 วัน
• ปลาดุกเป็นปลาที่อดทนต่อสภาพน้ำได้ดี
• ปลาดุกสามารถเลี้ยงและดูแลรักษาได้สะดวก นอกจากจับมาบริโภคในครัวเรือนแล้วส่วนที่เหลือก็นำไปขายเป็นรายได้เสริมให้กับครอบครัว

การเลือกสถานที่สร้างบ่อ

• อยู่ใกล้บ้าน
• อยู่ที่ร่มหรือมีหลังคา มีแหล่งน้ำสำหรับการเปลี่ยนถ่ายน้ำได้สะดวก

การเตรียมพันธุ์ปลาและการปล่อยปลา

• ควรจัดซื้อพันธุ์ปลาจากฟาร์มที่เชื่อถือได้
• ปลาที่ปล่อยควรมีขนาตใกล้เคียงกัน
• ก่อนปล่อยปลาควรปรับอุณหภูมิน้ำในถุงบรรจุปลา โดยลอยถุงปลาในบ่อ 20-30 นาที แล้วจึงค่อยปล่อยปลาลงในบ่อ

วิธีการเลี้ยง

• ขนาดปลาที่จะนำมาเลี้ยง ควรมีขนาดความยาวประมาณ 2 – 3 เซนติเมตรขึ้นไป ไม่ควรนำปลามาเลี้ยงในฤดูหนาวเพราะปลามีความต้านทานต่อโรคต่ำ
• อัตราการเลี้ยง ปล่อยลูกปลาในอัตรา 100 ตัว/ตารางเมตร
• การปล่อยปลา ควรแช่ถุงลูกปลาไว้ในบ่อเลี้ยง 30 นาที จึงค่อย ๆ ปล่อยลงบ่อ ในช่วงแรกที่ปล่อย ให้เติมน้ำลงบ่อมีความสูงประมาณ 10 เซนติเมตร แล้วค่อยเพิ่มระดับน้ำขึ้นไปเรื่อย ๆ ทุก ๆอาทิตย์ จนมีระดับสูงสุด 30 – 50 เซนติเมตร

การจัดการน้ำในบ่อเลี้ยง

• ในช่วงแรกที่ปล่อยปลา ให้เติมน้ำลงในบ่อให้มีความสูงประมาณ 30 ซม. แล้วค่อยๆ เพิ่มระดับน้ำขึ้นไปเรื่อย ๆ จนมีระดับสูงสุด 50-70 ชม. (เพิ่มระดับน้ำ 5 ชม.ต่อสัปดาห์)
• ระหว่างการเลี้ยงปลา ให้ใช้ :M สาดให้ทั่วบ่อ สัปดาห์ละ 1 ครั้ง เพื่อบำบัดน้ำ ซึ่งการเลี้ยงแบบนี้ไม่ต้องเปลี่ยนถ่ายน้ำตลอดระยะเวลาการเลี้ยง

การให้อาหาร

• เริ่มแรกให้อาหารเม็ดเล็กและบุบพอแตกสำหรับปลาเล็ก อาหารสดพวกเศษเนื้อสับให้ปลากินได้ตัวปลวก แมลงเม่าและแมลงอื่น ๆ โปรยให้ปลากิน ควรให้อาหารเป็นเวลา วันละ 2 มื้อ เช้า-เย็น ไม่ควรให้อาหารปลามากเกินไปเพราะจะทำให้น้ำเน่าเสีย เมื่ออากาศครึ้มหรือฝนตก งด ให้อาหารปลา
• การให้อาหาร ผู้เลี้ยงต้องอาศัยการสังเกต ตรวจสอบพฤติกรรมการกินของสัตว์น้ำเพื่อเป็นข้อมูลในการปรับเปลี่ยนปริมาณและความถี่ของการให้อาหารให้ถูกต้องเหมาะสม
• สำหรับปลา เมื่อให้อาหารแล้วอาหารที่ให้ควรหมดภายในเวลา 15 – 20 นาที ดังนั้นเพื่อให้ง่ายในการปฏิบัติ ควรสังเกตจากมื้อแรกที่ให้อาหารแล้วปรับปริมาณการให้ทุก 7 วัน เช่น มื้อแรกให้อาหารปลา ประมาณ 300 กรัม
  – ถ้าภายใน 20 – 30 นาที ปลากินหมด แสดงว่าอาหารไม่พอ ให้เพิ่มอาหารเล็กน้อย
  – ถ้าภายใน 20 – 30 นาที ปลากินไม่หมด ให้ลดอาหารลง
• เมื่อครบ 7 วัน ให้ปรับอาหารใหม่ เพิ่มอีก 50 กรัม เป็น 350 กรัม จนครบ 7 วัน ให้ปรับการให้อาหารอีก คือปรับเพิ่มอาหารทุก 7 วัน

ผลผลิต

• ระยะเวลาการเลี้ยงประมาณ 3 – 4 เดือน ได้ปลาขนาด 100 – 250 กรัม/ตัว
• อัตรารอดประมาณ 80 – 95 %

การทำอาหารปลาดุก

ส่วนผสม

• รำละเอียด 2 กระสอบปุ๋ย
• ปลาป่น 6 กิโลกรัม
• จุลินทรีย์ EM 1 ลิตร
• น้ำมันพืช 1 – 2 ลิตร
• กากมะพร้าว 1 กระสอบปุ๋ย
• กากถั่วเหลือง 6 กิโลกรัม
• กากน้ำตาล 1 กิโลกรัม

วิธีทำ

• นำส่วนผสมข้อ 1 1 กระสอบ ข้อ 2,3,4 คลุกให้เข้ากัน
• นำส่วนผสม ข้อ 5,6 ผสมน้ำ 20 ลิตร เพื่อคลุกเคล้าส่วนผสม ข้อ 1 หมักไว้ 12 ชั่วโมง
• นำส่วนผสมที่หมักไว้ในข้อ 1,2 ผสมกับรำละเอียด 1 กระสอบและน้ำมันพืช 1 – 2 สิตร คลุกเคล้านำเข้าเครื่องอัดเม็ดผึ่งแดด 2 วัน เก็บไว้ได้ 2 เดือน

เกร็ดความรู้

• การซื้อพันธุ์ปลาก่อนการเคลื่อนย้ายให้ปลาอดอาหาร 1 – 2 วัน เพื่อป้องกันปลาดิ้นและทำให้ปลาไส้ขาดเวลาเลี้ยงปลาจะไม่โต
• การเคลื่อนย้ายปลาให้เตรียม น้ำมันพืช 30 ซีซี : เกลือ 1 ช้อนโต๊ะ คนให้เข้ากันตักใสในถุงหรือที่มีพันธุ์ปลา อยู่ประมาณ 1 ช้อนชา เพื่อป้องกันปลาบาดเจ็บ
• การป้องกันปลาหนีจากบ่อเวลาฝนตก ใช่วิธีหากมีฝนตกให้หว่านอาหารให้ปลากิน สัก 2 – 3 ครั้ง เพื่อหลอกว่าเวลาฝนตกจะได้กินอาหารแล้วปลาจะไม่หนี
• การเปลี่ยนถ่ายน้ำให้ดูดน้ำออก 1 ส่วน ใน 3 ส่วน และนำน้ำที่ใส่ใหม่ให้ทำเป็นละอองฝอยโดยใช้สายยางเพื่อเพิ่มออกซิเจนให้แก่ปลา
• การจับปลาเพื่อบริโภคโดยใช้วิธีใช้สายยางฉีดน้ำเหมือนกับฝนตกปลาจะเล่นน้ำ จากนั้นใช้สวิงตักปลา ที่เล่นน้ำทันที ปลาจะไม่รู้สึกถึงอันตรายและจะกินอาหารต่อและไม่หนี

โรคปลาดุก

ในกรณีที่มีการป้องกันอย่างดีแล้วแต่ปลาก็ยังป่วยเป็นโรค ซึ่งมักจะแสดงอาการให้เห็น โดยแบ่งอาการของโรคเป็นกลุ่มใหญ่ ๆ ดังนี้

• การติดเชื้อจากแบคที่เรีย จะมีการตกเลือด มีแผลตามลำตัวและครีบ ครีบกร่อน ตาขุ่น หนวดหงิก กกหูบวม ท้องบวมมีน้ำในช่องท้องกินอาหารน้อยลงหรือไม่กินอาหาร ลอยตัว
• อาการจากปรสิตเข้าเกาะตัวปลา จะมีเมือกมาก มีแผลตามลำตัว ตกเลือด ครีบเปื่อย จุดสีขาวตามลำตัว สีตามลำตัวซีดหรือเข้มผิดปกติเหงือกซีดว่ายน้ำทุรนทุราย ควงสว่านหรือไม่ตรงทิศทาง
• อาการจากอาหารมีคุณภาพไม่เหมาะสม คือ ขาดวิตามินบี กะโหลกร้าว บริเวณใต้คางจะมีการตกเลือดตัวคด กินอาหารน้อยลง ถ้าขาดวิตามินบีปลาจะว่ายน้ำตัวเกรงและชักกระตุก
• อาการจากคุณภาพน้ำในบ่อไม่ดี ปลาจะว่ายน้ำขึ้นลงเร็วกว่าปกติลอยหัวครีบกร่อนเปื่อย หนวดหงิกเหงือกซีดและบวม ลำตัวซีด ไม่กินอาหาร ท้องบวม มีแผลตามตัว

ที่มา : Sarakaset.com, กรมประมง

---

บทความอื่นที่น่าสนใจ

• การควบคุมแมลงวันผลไม้ โดยวิธีผสมผสาน
• เทคนิค ” ปลูกชะอม ” ให้ยอดดกและอวบใหญ่

การกำจัดข้าวดีดด้วย เชื้อราไตรโคเดอร์มา ร่วมกับจุลินทรีย์หน่อกล้วย

ข้าวดีดและข้าวที่เพาะปลูก

เป็นพืชในตระกูลเดียวกันย่อมยุ่งยากต่อการกำจัดให้หมดไป จากแปลงนาโดยวิธีการฉีดพ่นด้วยสารเคมีกำจัดวัชพืช เพราะการใช้ยากำจัดวัชพืชที่ใช้กำจัดข้าวดีดย่อมส่งผลกระทบต่อการเจริญเติบโตของต้นข้าว ที่เพาะปลูกด้วยเช่นกัน การใช้เชื้อราไตรโคเดอร์มาร่วมกับจุลินทรีย์หน่อยกล้วยในการหมักฟางหลังเก็บเกี่ยวช่วยแก้ปัญหาข้าวดีดลงได้มาก

วิธีจัดการ

• ไขน้ำออกจากแปลงนาก่อนเกี่ยวผลผสิตข้าวเปลือกอย่างน้อย 2 สัปดาห์

• หลังเกี่ยวข้าวแล้วเกลี่ยกระจายฟางให้ทั่วแปลงนา
•  ถ้าต้องการปลูกข้าวให้ได้ 100 ถังต่อไร่จะหว่านสารปรับปรุงดินนาข้าว 25 ก.ก. + ปุ๋ย 18-46-0 จำนวน 10 ก.ก.+ปุ๋ย 0-0-60 จำนวน  5 ก.ก. ต่อพื้นที่นา 1 ไร่ ก่อนทำการหมักฟาง
•  ผสมจุลินทรีย์หน่อกล้วยขยาย 10 สิตร + เชื้อราไตรโคเดอร์มาขยาย 10 ลิตรกับน้ำ 40 ลิตร ฉีดพ่นทับฟางให้เปียกทั่วถึงที่ฟางหนาก็ฉีดพ่นมากหน่อยต่อพื้นที่นา 1 ไร่
• ไขน้ำเข้านา 5 ช.ม. ใช้ขลุบย่ำกดฟางให้จมติดแค่หน้าดินแช่ฟางให้จมอยู่ในน้ำหมักไว้ 7 วัน เมื่อหมักครบ 7 วัน แล้วขน้ำเข้านา 5 ช.ม. พร้อมใส่จุลินทรีย์หน่อกล้วยและเชื้อราไตรโคเดอร์มาขยายอีกอย่างละ 5 ลิตรต่อไร่ ย่ำหมักฟางต่ออีก 7 วัน จากนั้นทำเทือกหว่านข้าวได้เลย
• กรณีที่ใช้รถจอบหมุนหรือรถตีดินปั่นฟางอย่าไถกลบตอซังก่อนโดยเด็ดขาดเพราะจะฝังเมล็ดข้าวดีดเอาไว้
•  ต้องหว่านปุ๋ยรองพื้นและสารปรับปรุงดินนาก่อนแล้วไขน้ำเข้านา 5 ช.ม. พร้อมใส่จุลินทรีย์หน่อกล้วยและเชื้อราไตรโคเดอร์มาขยายอย่างละ 10 ลิตร ต่อไร่หมักฟางไว้ 7 วัน จากนั้นไขน้ำเข้านา 5 ซ.ม.พร้อมใส่จุลินทรีย์หน่อกล้วยและเชื้อราไตรโคเดอร์มขยายลงไปด้วยอีกอย่างละ 5 ลิตร ต่อไร่หมักฟางต่ออีก7 วัน จึงใช้รถตีดินปั่นฟางทำเทือกหว่านข้าวได้เลย
• ควรทำการหมักฟางอย่างช้าภายใน 3 วัน  หลังเกี่ยวข้าวเพราะฟางยังสดกรอบทำให้เกิดแผลเป็นช่องทางให้จุสินทรีย์เข้าแผลได้ง่ายขึ้นช่วยเร่งการย่อยสลายได้เร็วขึ้นทั้งกดให้จมลงติดดินได้โดยง่ายไม่เหนียวแข็งเด้งขึ้นเหมือนอย่างที่ปล่อยให้ตอซังแห้ง

ประโยชน์ของการหมักฟาง

1.  กำจัดข้าวดีดซึ่งความจริงก็รวมทั้งหญ้าด้วย
2. กำจัดโรคข้าวที่ตกค้างในแปลงนาไปพร้อมๆกันกับการหมักฟางด้วยจุสินทรีย์หน่อกล้วยและเชื้อราไตรโคเดอร์มาโดยไม่ต้องเผาฟางเพื่อกำจัดโรค
3. การหมักฟางช่วยให้ทำนาได้โดยไม่ต้องไถประหยัดค่าตีดินปั่นฟางทั้งค่าไถด้วย
4. ช่วยให้ดินนุ่มรากหยั่งลงได้ลึกเชื้อราไตรโคเดอร์มาคุ้มครองระบบรากให้แข็งแรงให้สามารถหาแร่ธาตุสารอาหารมาเลี้ยงต้นได้มากทั้งช่วยให้ทนทานต่อสภาพแวดล้อมที่เปลี่ยนแปลงเช่นกระทบร้อนกระทบหนาวขาดปุ้ยเป็นต้น
5. การหมักฟางคืนสู่ดินนาทำให้ไม่ต้องใส่ธาตุอาหารในส่วนที่มีอยู่ในฟางจึงช่วยประหยัดการใช้ปุ๋ยเพราะสามารถลดการใช้ปุ๋ยส่วนที่อยู่ในฟางนั้นนั่นเอง
6. ลดการใช้ปุ๋ยไนโตรเจนเนื่องจากในระหว่างการหมักฟางจะเกิดการตรึงแก๊สไนโตรเจนจากอากาศ
7. ฟางที่หมักดีแล้วเป็นเสมือนตู้เย็นเก็บสำรองแร่ธาตุสารอาหารที่ใส่ลงไปให้ต้นข้าวมีไว้ใช้กินทุกวันต้นข้าวเขียวทนเขียวนานเขียวทุกวันจนวันเกี่ยวโดยจุลินทรีย์ช่วยจัดหาแร่ธาตุสารอาหารมาให้ในทุกวัน ซึ่งต้นข้าวจะใช้ธาตุสารอาหารทั้งชนิดและปริมาณแต่ละอย่างในแต่ละช่วงของการเจริญเติบโตที่ไม่เท่ากันตามที่ต้นข้าวต้องการจะใช้ในระยะนั้นๆ ฟางที่หมักยังเป็นทั้งที่อยู่อาศัยและอาหารของจุสินทรีย์ ช่วยให้ดินนามีชีวิต
8. ประหยัดการใช้น้ำเพราะสามารถให้น้ำแบบเปียกสลับแห้งได้เนื่องจากฟางที่หมักดีแล้วช่วยให้ดินเก็บอุ้มน้ำได้ดีให้น้ำน้อยแค่ 5 ซ.ม. ปล่อยแห้งลึกลงไปในดิน 15 ช.ม. จึงค่อยให้น้ำใหม่ไม่ต้องให้น้ำบ่อยต้นข้าวแตกกอดีแข็งแกร่งไม่ล้มง่าย โรคแมลงไม่ค่อยรบกวนรวงใหญ่ดีมีน้ำหนัก
9. หมักฟางแก้จนได้แน่เพราะผลผลิตจะเพิ่มขึ้นขณะที่ตันทุนลดกำไรเพิ่มเหลือเงินใช้หนี้หมดหนี้ได้จริง

เชื้อราไตรโคเดอร์มา (Trichoderma spp.)

• ช่วยย่อยสลายอินทรีย์วัตถุได้รวดเร็ว
• ป้องกันกำจัดโรคพืชจากเชื้อราที่มากับฝนหมอกและน้ำค้าง
• ปกป้องระบบรากพืชจากเชื้อโรคในดินรากแข็งแรงหากินเก่งพืชโตเร็ว
• กระตุ้นพืชสร้างภูมิคุ้มกันต้านทานต่อการทำลายของโรคพืช

การขยายเชื้อราไตรโคเดอร์มา

ละลายกากน้ำตาล 1 ก.ก. ในน้ำ 20 ลิตร โรยหัวเชื้อราไตรโคเดอร์มา 20 กรัม ลงไปคนให้เข้ากันปิดฝาถังหมักไว้  48 ช.ม.  ไม่ต้องคนถ่ายใส่ขวดหรือถังมีฝาปิดเก็บไว้ใช้

หมักฟาง
ใช้เชื้อราไตรโคเดอร์มาขยายร่วมกับจุลินทรีย์หน่อกล้วยขยายอย่างละ 10 ลิตรต่อไร่ หมักไว้ 7 วัน ใส่เพิ่มอีกอย่างละ 5 ลิตรต่อไร่ หมักต่ออีก 7 วัน จากนั้นทำเทือกได้

ที่มา : เอกสารเผยแพร่ โดยจังหวัดอ่างทอง สำนักงานสภาเกษตรกรจังหวัดอ่างทอง สำนักงานเกษตรจังหวัดย่างทอง องค์การบริหาวส่วนจังหวัดอ่างทอง , www.kasetbanna.com

---

บทความอื่นที่น่าสนใจ

• การควบคุมแมลงวันผลไม้ โดยวิธีผสมผสาน
• เทคนิค ” ปลูกชะอม ” ให้ยอดดกและอวบใหญ่

วิธีการปลูกข่า เทคนิคง่ายๆ รายได้ดี

วิธีการปลูกข่า

---

ข่า เป็นพืชที่มีลำต้นอยู่ใต้ดินเรียกว่า “เหง้า” มีข้อ และปล้องเห็นได้ชัดเจน เนื้อในมีสีเหลือง และมีกลิ่นหอมเฉพาะลำต้นที่อยู่เหนือพื้นดินสูงถึง ๒ เมตร ใบสีเขียวออกสลับข้างกัน ดอกออกเป็นช่อที่ยอด ส่วนที่ใช้บริโภค คือ เหง้า ดอก หน่ออ่อน

การขยายพันธุ์ ขยายพันธุ์โดยหัว(เหง้า) ใต้ดิน

พันธุ์ที่ปลูก ข่าหยวก เป็นพันธุ์ที่นิยมปลูกและเป็นที่ต้องการของตลาด

การปลูกข่า

ควรเริ่มปลูกข่าในช่วงฤดูฝน ประมาณเตือนพฤษภาคม – มิถุนายน

• เตรียมพันธุ์ โดยเลือกจากแปลงที่ปลูกเดิม เลือกเหง้าอ่อนที่มีการแทงยอดพร้อมเจริญเติบโตประมาณ 4 – 5 ต้น
• เตรียมหลุมปลูก ระยะ 1 เมตร x 1 เมตรโดยปลูกแบบสลับฟันปลา เตรียมหลุมปลูก ขนาดกว้าง40 – 50 เซนติเมตร หลุมลึกประมาณ 10 เชนติเมตร หรือขุดลึกประมาณ 1 หน้าจอบ
• รองกันหลุม ด้วยปุ๋ยอินทรีย์อัดเม็ด ประมาณ 1- 2 ช้อนแกง หรือ 1 กำมือ
• ปลูกแล้ว ใช้ฟางหรือเศษหญ้าคลุมโคนต้น
• รดน้ำ 7 – 10 วัน ต่อครั้ง ขึ้นอยู่กับสภาพอากาศ แต่การปลูกข่าบนคันบ่อ ไม่ต้องกังวลเรื่องการให้น้ำเพราะข่าจะได้รับความชื้นจากบ่อปลาอยู่แล้ว

การใส่ปุ๋ย

ใส่ครั้งเดียวเมื่อรองกันหลุมจนกระทั่งเริ่มเก็บเกี่ยว หลังจากนั้นจะใส่ทุกครั้งที่ทำการเก็บเกี่ยวโดยจะใส่ปุ๋ยเคมีสูตรเสมอ ปุ๊ยอินทรีย์อัดเม็ด หรือปุ๋ยหมัก ประมาณ 1 กำมือ บางรายอาจใช้ปุ๋ยน้ำหมักในการบำรุงต้น โดยจะรดปุ๋ยน้ำหมักหลังจากทำการเก็บเกี่ยว เช่นกัน

การเก็บเกี่ยว

การเก็บเกี่ยวซ่าของจังหวัดสมุทรปราการจะเก็บข่าอ่อนเพื่อจำหน่ายเพราะสามารถขายได้ราคาดีกว่าข่าแก่ โดยจะเริ่มเก็บเกี่ยวหลังจากปลูกข่าได้ ประมาณ 8 เดือน แต่จะไม่ขุดทั้งกอ ขุดเฉพาะข่าอ่อนเท่านั้น เมื่อขุดแล้วจะเอาดินกลบหลุมแล้วตัดย่อยใบข่าที่ตัดออกเอาไปกลบโคนกอข่าแล้วรดด้วยน้ำหมักชีวภาพหลังจากนี้อีกประมาณ 3 – 4 เดือน ก็จะขุดข่าได้อีกครั้ง

• เลือกส่วนที่จะทำการเก็บเกี่ยว โดยเลือกส่วนที่อยู่รอบนอกกอที่แตกออกมา ส่วนต้นไม่ควรมีใบเกิน 5 ใบ แล้วตัดใบส่วนนั้นทิ้ง เพื่อความสะดวกในการขุด
• ขุดข่า โดยขุดเอาเฉพาะข่าอ่อนส่วนที่ต้องการออกมา แล้วตัดส่วนลำต้นให้เหลือประมาณ 10 – 25 เซนติเมตร ใส่ปุ๋ยแล้วกลบหลุมด้วยใบข่าที่ตัดทั้งหรือถางหญ้าบริเวณรอบ ๆ โคนกอข่า วิธีนี้ช่วยทำให้ได้ข่าอ่อนที่มีสีขาว ยอดอ่อนสีแดงสวย
• นำข่าที่ขุดมาล้างเอาดินออกด้วยเครื่องฉีดน้ำอัดแรงตัน แล้วตัดแต่งลอกเอาเปลือกที่มีสีดำและส่วนที่ไม่ต้องการออก ตัดแต่งแล้วแช่ในน้ำสารส้ม (เอาสารสัมมาละลายน้ำ) ประมาณ 2 – 3 ชั่วโมง วิธีนี้เป็นการล้างยางข่าที่ไหลออกมาหลังจากทำการตัดแต่ง และจะทำให้ข่าดูขาวมากขึ้น แล้วนำไปบรรจุใส่ถุงเพื่อจำหน่าย

การขุดข่า สามารถขุดเก็บผลผลิตได้ทุกวันแล้วแต่ความต้องการและข้อตกลงระหว่างเกษตรกรกับผู้รับซื้อ ดังนั้นเกษตรกรจะทำการขุดข่าประมาณวันละ 15 – 20 กอ แล้วหมุนเวียนไปกอใหม่ไม่ได้ขุดกอเดิมทำให้ข่ามีช่วงเวลาในการเจริญเติบโต สามารถเก็บเกี่ยวได้นาน

การจำหน่าย

บรรจุถุงพลาสติกใส ขนาดถุงละ 5 กิโลกรัม และ 10 กิโลกรัม ขายให้กับผู้รับซื้อ โดยผู้รับซื้อจะเข้ามารับข่าที่เกษตรกรเตรียมไว้ถึงบ้าน แต่จะเข้ามารับผลผลิต 2 วันต่อครั้ง (วันเว้นวัน) ทำให้เกษตรกรเก็บเกี่ยวข่าตามช่วงเวลาที่ผู้รับซื้อกำหนดด้วย ราคาขึ้นอยู่กับความต้องการของตลาด

ที่มา : เทคโน…เกษตร, สำนักงานเกษตรจังหวัดสมุทรปราการ, www.sarakaset.com

---

บทความอื่นที่น่าสนใจ

• การควบคุมแมลงวันผลไม้ โดยวิธีผสมผสาน
• เทคนิค ” ปลูกชะอม ” ให้ยอดดกและอวบใหญ่

ถั่วพู ผักพื้นบ้านปลูกง่ายรสชาติอร่อย

ถั่วพู (ชื่อวิทยาศาสตร์: Psophocarpus tetragonolobus) เป็นพืชล้มลุก ดอกสีขาวอมม่วง ผลเป็นฝักแบนยาวมี 4 ปีก ความยาวของฝักประมาณ 3-4 นิ้ว ภายในมีเมล็ดกลมเรียบ นิยมนำถั่วพูมาประกอบอาหารประเภทยำหรือกินสด ถั่วพูเป็นผักที่เสียเร็ว เหี่ยวง่ายและเกิดสีน้ำตาลเร็ว เก็บได้ไม่นาน คุณค่าทางอาหาร ถั่วพูมีคาร์โบไฮเดรต เส้นใย โปรตีน ไขมัน แคลเซียม เหล็ก ฟอสฟอรัส วิตามินเอ ซี อี บี1 บี2 ไนอะซิน สรรพคุณทางยาบำรุงกำลัง แก้อ่อนเพลีย บรรเทาอาการปวดเมื่อย แก้ตัวร้อน ลดไข้

สรรพคุณทางยาถั่วพู

ถั่วพูมีสรรพคุณทางยาดังนี้ หัวถั่วพูใช้บำรุงร่างกาย แก้อาการอ่อนเพลีย แก้ร้อนในกระหายน้ำ แก้ไข้กาฬ แก้โรคลมพิษกำเริบ ในตำรายาโบราณมีการนำเมล็ดถั่วพูมาต้มรับประทานหรือนำเมล็ดที่ต้มสุกแล้วมาบดให้ละเอียดผสมกับน้ำสุก ใช้ดื่มก่อนอาหาร 3 เวลา เช้า กลางวัน เย็น ช่วยบำรุงสุขภาพให้แข็งแรงและเพิ่มกำลังวังชา

การเพาะเมล็ด

นำเมล็ดถั่วพูมาแช่น้ำอุ่นไว้ เป็นเวลา 1 คืน แล้วนำมาเพาะลงในถุงหรือกระบะเพาะชำ ใส่เมล็ดถั่วพูลงไปประมาณ 2-3 เมล็ด หลังจากนั้นประมาณ 15 วัน ต้นกล้าก็จะเริ่มงอกและแตกใบอ่อนออกมา 3 ใบ ทำการย้ายไปปลูกในหลุมที่ขุดไว้ โดยใช้ระยะห่างระหว่างหลุม ประมาณ 5-6 เมตร

ระยะปลูก

ขุดหลุมปลูกระยะ 1X 1 เมตร

การเตรียมดิน

ไถพรวนดิน ตากดินไว้ 5-7 วัน แล้วจึงไถดินครั้งที่ 2

การปลูก

นำเมล็ดพันธุ์หยอดหลุมละ 5 เมล็ด เมื่อเมล็ดงอกจนมี

ใบจริงให้ถอนแยกเหลือหลุมละ 2 ต้นต่อหลุม เมื่อถั่วพูมีอายุ

15 วัน จึงปีกค้างให้ถั่วพู

การให้น้ำ

ให้น้ำอย่างสม่ำเสมอ และเพียงพอ วันละ 1 ครั้ง

การใส่ปุ๋ย

หลังจากย้ายต้นกล้าของถั่วพูเป็นเวลาประมาณ 2 เดือน ถั่วพูจะเริ่มแทงช่อดอก ให้ผู้ปลูกใส่ปุ๋ย สูตร 8-24-24 เพื่อเร่งการออกดอก และทำการใส่ปุ๋ยทุกๆ 15 วัน หลังจากนั้นประมาณ 3 เดือนก็จะเก็บฝักถั่วได้ตลอดระยะเวลา 6-12 เดือน โดยถั่วพู 1 ต้น จะให้ผลผลิตประมาณ 300-500 กรัมต่อวัน ถั่วพูมีราคาขายในท้องตลาดอยู่ที่กิโลกรัมละ 50 บาท

การป้องกันจำกัด

• วัชพืช กำจัดวัชพืชทุกครั้งที่มีการใส่ปุ๋ย หรือเมื่อเกิดวัชพืชขึ้น
• โรคราแป้งรดด้วยน้ำสกัดชีวภาพสูตรสมุนไพรป้องกันกำจัดเชื้อรา ในอัตรา 30-50 ซีซี/น้ำ 20 ลิตร ทุก 5-7 วัน

การเก็บเกี่ยว

อายุการเก็บเกี่ยว ประมาณ 60 วัน เก็บเกี่ยว วัน-เว้นวัน นิยมเก็บฝักอ่อนเพราะราคาดีกว่าฝักแก่

ที่มา : withikaset.com

---

บทความอื่นที่น่าสนใจ

• การควบคุมแมลงวันผลไม้ โดยวิธีผสมผสาน
• เทคนิค ” ปลูกชะอม ” ให้ยอดดกและอวบใหญ่