วิธีการปลูกต้นหอม แบบง่ายๆ ไว้กินในครัวเรือน

ต้นหอม เป็นวัตถุดิบสำคัญในหลากหลายเมนูอาหารไทยและเทศ ไม่ว่าจะเป็นเครื่องปรุงรส เพิ่มกลิ่นหอม หรือใช้ตกแต่งจาน การมีต้นหอมสดๆ ไว้ใช้เองจึงเป็นเรื่องที่สะดวกและช่วยเพิ่มรสชาติให้กับอาหารได้อย่างมาก

ต้นหอมเป็นผักสวนครัวที่ปลูกง่าย โตไว ที่สำคัญสามารถเก็บเกี่ยวผลผลิตได้หลายครั้ง เหมาะสำหรับปลูกไว้กินเองในครัวเรือน มาดู วิวิธีการปลูกต้นหอม แบบง่ายๆ กันเลย

สิ่งที่ต้องเตรียม

• พันธุ์หัวหอม หรือเมล็ดพันธุ์หอมจากแห่งที่เชื่อถือได้
• ดินร่วนปนทราย
• ปุ๋ยคอก หรือปุ๋ยหมัก
• กระถางที่ระบายน้ำได้ดี

วิธีการปลูกหอม

• นำดินร่วนปนทราย 2-3 ส่วน ปุ๋ยคอกหรือปุ๋ยหมัก 1 ส่วน ผสมให้เข้ากันแล้วกรอกใส่กระถาง หรือแปลงปลูก
• เลือกพันธุ์หัวหอมที่สมบูรณ์ไม่มีโรค หรือเชื้อรา
• หากหัวพันธุ์หอมมีหลายกรีบ แยกกรีบหัวหอมออกจากกัน
• วางหัวหอมลงดิน 2 ใน 3 ส่วนของหัวหอม กดดินให้แน่น ระหว่างต้นให้ห่าง 10-15 เซ็นติเมตร รดน้ำให้ชุ่ม
• นำกระถางไปวางในที่ที่มีแสงแดดส่องถึง

การดูแล

• รดน้ำ เช้า-เย็น เมื่อผ่านไป 1 เดือนควรใส่ปุ๋ยคอกหรือปุ๋ยหมักบ้าง และใส่ปุ๋ยเล็กน้อยทุกๆ สัปดาห์ หมั่นดูแลวัชพืชอย่างสม่ำเสมอ

การเก็บเกี่ยว

• ระยะเวลา  โดยทั่วไป ต้นหอมที่ปลูกจากหัวจะสามารถเก็บเกี่ยวใบได้ภายใน 3-4 สัปดาห์ และเก็บเกี่ยวทั้งต้นได้เมื่ออายุประมาณ 60-90 วัน ส่วนต้นหอมที่ปลูกจากเมล็ดจะใช้เวลานานกว่าเล็กน้อย
• ลักษณะที่พร้อมเก็บเกี่ยว สังเกตจากลำต้นที่สูงประมาณ 20-30 ซม. ใบมีสีเขียวสด และโคนต้นเริ่มอวบขึ้นเล็กน้อย

การเก็บรักษา  ต้นหอมที่เก็บเกี่ยวแล้วสามารถนำไปใช้ประกอบอาหารได้ทันที หรือเก็บไว้ในตู้เย็นในถุงพลาสติกที่มีรูระบายอากาศ จะช่วยให้เก็บได้นานขึ้น

ข้อแนะนำ

• ควรเลือกพันธุ์หัวหอมที่มีขนาดพอดี ไม่เล็กหรือใหญ่เกินไป
• ควรปลูกหอมในดินร่วนปนทราย เพราะจะระบายน้ำได้ดี
• ควรรดน้ำสม่ำเสมอ อย่าดินไม่แห้งเป็นเวลานาน
• ควรใส่ปุ๋ยคอกหรือปุ๋ยหมัก เพื่อเพิ่มธาตุอาหารในดิน
• ควรระวังเรื่องโรคและแมลงศัตรูพืช

การปลูกต้นหอมไว้ใช้เองเป็นกิจกรรมที่ง่าย สนุก และให้ผลตอบแทนที่คุ้มค่า ไม่ว่าคุณจะมีพื้นที่มากน้อยแค่ไหน ก็สามารถเริ่มต้นปลูกต้นหอมได้ เพียงแค่ใส่ใจในรายละเอียดเล็กน้อย ตั้งแต่การเลือกวัสดุ การปลูก และการดูแลรักษา คุณก็จะมีต้นหอมสดใหม่ ปลอดภัย ไว้ใช้ปรุงอาหารได้ตลอดเวลา อย่าลังเลที่จะลองลงมือปลูกต้นหอมด้วยตัวเอง แล้วคุณจะพบว่าการมี “สวนครัว” เล็กๆ ในบ้านนั้นเป็นเรื่องที่น่าภูมิใจและเติมเต็มความสุขในการใช้ชีวิตประจำวันได้อย่างไม่น่าเชื่อ

บทความอื่นที่น่าสนใจ

• เตาเผาถ่าน 200 ลิตร แบบตั้ง ทำง่ายๆใช้งานดี
• ปลูกเผือกหอม พืชเศรษฐกิจ ปลูกง่าย โตดี

แหนแดง พืชมหัศจรรย์ โรงงานผลิตปุ๋ยไนโตรเจน

แหนแดง พืชมหัศจรรย์

แหนแดง (Azolla) จัดเป็นพืชน้ำขนาดเล็ก อยู่ในตระกูลเฟินชนิดลอยน้ำ มีขนาดเล็กเจริญเติบโตลอยอยู่บนผิวน้ำในเขตร้อนและเขตอบอุ่น สำหรับประเทศไทยพบได้ทั่วไปตามคูคลอง หรือแหล่งน้ำขังตามธรรมชาติ ที่กาบใบบนด้านหลังมีโพรงใบและมีสาหร่ายสีเขียวแกมน้ำเงิน (Bluegreen algae) อาศัยอยู่’แบบพึ่งพาอาศัยซึ่งกันและกัน(symbiosis) เช่น เดียวกับไรโซเบียมในรากพืชตระกูลถั่ว สาหร่ายสีเขียวแกมน้ำเงินนี้สามารถตรึงก๊าซไนโตรเจนจากอากาศ แล้วเปลี่ยนเป็นสารประกอบในรูปของแอมโมเนียมให้แหนแดงเอาไปใช้ประโยชน์ได้ในอัตรา 200-600 กรัมต่อไร่ต่อวัน แหนแดงจึงเปรียบเสมือนโรงงานผลิตปุยในโตรเจนทางชีวภาพ โดยผ่านกระบวนการตรึงในโตรเจนจากอากาศของสาหร่ายสีเขียวแกมน้ำเงินที่ชื่อ Anobbeno ozolloe ซึ่งอาศัยอยู่ในโพรงใบของแหนแดง

• แหนแดงพันธุ์ที่กรมวิชาการเกษตรแนะนำให้แก่เกษตรกรนั้นให้ผลผลิตสูงกว่าพันธุ์พื้นเมืองถึง 10 เท่า และสามารถขยายพันธุ์ได้รวดเร็ว ภายใน 30 วัน จะให้ผลผลิตแหนแดงถึงไร่ละ 3 ตัน
• เมื่อแหนแดงเจริญเติบโตเต็มที่บนผิวน้ำในนาข้าว 1 ไร่ จะให้ผลผลิตถึง 3 ตัน (150 กิโลกรัมแห้ง) ซึ่งเป็นปริมาณไนโตรเจน ประมาณ 6.0-7.5 กิโลกรัม
• ให้ค่าธาตุอาหารไนโตรเจน 5% สูงกว่า พืชตระกูลถั่ว ซึ่งมี 3%

สภาพแวดล้อมที่เหมาะต่อการเติบโต

• ควรมีน้ำลึก 5-10 เซนติเมตร แต่ไม่ควรลึกเกิน 1 เมตร
• อุณหภูมิ 25-32 องศาเซลเซียส
• ได้รับแสงประมาณ 50% (ร่มรำไร)
• pH ที่เหมาะสม ในช่วง 5.5-6.5 (ไม่ควรเกิน 8)
• ธาตุอาหารต่าง ๆ ควรเพิ่มฟอสฟอรัส หากเพาะขยายในดินทรายหรือร่วนทราย และต้องเพิ่มปุยอินทรีย์เล็กน้อย

การนำแหนแดงไปใช้ประโยชน์

1.  ใช้เป็นปุ๋ยพืชสดในนาข้าวทดแทนปุ๋ยเคมี ไนโตรเจน โดยหว่านแหนแดง อัตรา 50-100 กิโลกรัมต่อไร เลี้ยงแหนแดงก่อนปักดำ 3 สัปดาห์ เมื่อแหนแดงขยายเต็มพื้นที่ให้ปล่อยน้ำออกแล้วไถกลบก่อนดำนา แหนแดงในนา 1 ไร่ ให้ผลผลิตแหนแดง 3,000 กิโลกรัม เทียบได้กับปุ๋ยยูเรีย 7-10 กิโลกรัม ซึ่งเพียงพอต่อการเจริญเติบโตของช้าว
2. ลดปริมาณของวัชพืชในนาข้าว แหนแดงจะคลุมผิวน้ำ ป้องกันไม่ให้แสงแดดส่องลงไปในน้ำ ทำให้วัชพืชในน้ำเจริญเติบโตได้ไม่เต็มที่ การใช้แหนแดง 640 กิโลกรัมต่อไร่ สามารถลดปริมาณวัชพืชในนาหว่านน้ำตมได้ดีที่สุด และยังทำให้ผลผลิตข้าวเพิ่มขึ้น 19%
3. ใช้เป็นปุ๋ยอินทรีย์สำหรับ พืชผัก ไม้ผล และไม้ดอก แหนแดงสดใช้คลุกรวมกับวัสดุปลูกได้โดยตรง อัตราแหนแดงสดต่อวัสดุปลูก เท่ากับ 1:1 หรือใช้แหนแดงตากแห้ง 2 วัน จำนวน 20-30 กรัม ผสมกับวัสดุปลูก 1 กิโลกรัม (แหนแดงสด 15 กิโลกรัมตากแห้งแล้วเหลือ 1 กิโลกรัม)
4. เนื่องจากมีโปรตีนสูง จึงใช้เป็นแหล่งโปรตีนในอาหารเลี้ยงสัตว์จำพวก เป็ด ไก่ ปลา และ สุกร ใช้อัตราแหนแดงสดน้ำหนัก 9 กิโลกรัม ผสมหัวอาหาร 36 กิโลกรัม ใช้เป็นอาหารเลี้ยงสัตว์ปีก

การเพาะเลี้ยงแหนแดงในวงบ่อซีเมนต์

• เริ่มต้นด้วยการใส่ดินนา หนาประมาณ 10 เซนติเมตร เติมปุ๋ยคอก 1 กิโลกรัม เติมน้ำให้สูงจากระดับดินประมาณ 10 เซนติเมตร
• นำแม่พันธุ์แหนแดงลงไปในบ่อที่เตรียมไว้ ปริมาณ 50 กรัม แล้วใช้มือกระจายลงในบ่อ
• เมื่อเพาะเลี้ยงแหนแดงจนเจริญเติบโตเต็มบ่อ ทำการปล่อยน้ำออกจากบ่อ หรือนำไปขยายต่อตามต้องการ
• กระชังขยายพันธุ์เพื่อเพิ่มปริมาณแหนแดง

การเพาะเลี้ยงแหนแดง เกษตรกรจำเป็นต้องทำบ่อแม่พันธ์แหนแดงไว้ เนื่องจากแหนแดงมีในโตรเจนสูง เนื้อเยื่อค่อนข้างบอบบาง และ อ่อนแอ แมลงศัตรูลงทำลายได้ง่าย เพื่อให้เกษตรกรมีแม่พันธุ์แหนแดงขยายพันธุ์สำหรับใช้ต่อไป

ที่มา : ศูนย์วิจัยและพัฒนาการเกษตรลำปาง สำนักวิจัยและพัฒนาการเกษตร เขตที่ 1  กรมวิชาการเกษตร กระทรวงเกษตรและสหกรณ์

บทความอื่นที่น่าสนใจ

• การเลี้ยงกบในกระชัง ดูแลง่ายใช้น้ำน้อย
• การเพาะเห็ดฟางแบบกองเตี้ย เพาะง่ายประหยัดต้นทุน

6 ขั้นตอนการบำรุงดิน ให้กลับมาอุดมสมบูรณ์ เหมาะกับเกษตรกรทุกพื้นที่

ดิน คือหัวใจสำคัญของการเกษตร ไม่ว่าจะเป็นการปลูกข้าว พืชผัก หรือไม้ผล หากดินเสื่อมโทรม พืชก็จะไม่สามารถเจริญเติบโตได้ดี แม้จะใส่ปุ๋ยหรือรดน้ำมากแค่ไหนก็ตาม ดังนั้นการ บำรุงดิน จึงเป็นเรื่องที่เกษตรกรทุกคนไม่ควรมองข้าม เพราะดินที่อุดมสมบูรณ์ไม่เพียงแต่ช่วยให้พืชงอกงาม แต่ยังช่วยลดต้นทุน เพิ่มผลผลิต และรักษาทรัพยากรธรรมชาติอย่างยั่งยืน บทความนี้จะพาคุณไปรู้จักกับ 6 ขั้นตอนการบำรุงรักษาดิน ที่ทำได้ง่าย ๆ ด้วยวัสดุในท้องถิ่น เหมาะกับทั้งเกษตรกรรายเล็กและรายใหญ่ ช่วย ฟื้นฟูดินเสื่อมโทรม ให้กลับมาใช้ปลูกพืชได้อย่างมีประสิทธิภาพอีกครั้ง

6 ขั้นตอนการบำรุงรักษาดิน

1. ไถพรวนดินอย่างถูกวิธี

การไถพรวนดินเป็นการจัดระเบียบโครงสร้างของดินให้โปร่งขึ้น ช่วยให้น้ำและอากาศไหลเวียนลงไปได้สะดวก ซึ่งมีผลโดยตรงต่อการเจริญเติบโตของรากพืช นอกจากนี้ยังช่วยกำจัดวัชพืชและตัดวงจรของศัตรูพืชบางชนิดที่อาศัยอยู่ในชั้นดิน การไถที่ดีควรพิจารณาจากสภาพพื้นที่ เช่น หากมีดินดานตื้น ควรไถลึกให้ทะลุชั้นดานเพื่อเปิดทางให้น้ำซึมได้ การเลือกเครื่องมือก็สำคัญ เครื่องจักรกลที่มีน้ำหนักมากอาจทำให้หน้าดินแน่นและเสื่อมสภาพได้ จึงควรใช้เท่าที่จำเป็น

2. การรักษาความชุ่มชื้นในดิน

การรักษาความชื้นช่วยให้สิ่งมีชีวิตขนาดเล็กในดิน เช่น จุลินทรีย์และไส้เดือนดำรงชีวิตได้ ซึ่งสิ่งมีชีวิตเหล่านี้มีบทบาทสำคัญในการย่อยสลายอินทรียวัตถุ ทำให้ดินมีชีวิตและอุดมไปด้วยธาตุอาหาร วิธีง่าย ๆ เช่น การคลุมดินด้วยฟางแห้ง ใบไม้แห้ง หรือเศษพืชในท้องถิ่น วิธีนี้ช่วยลดการระเหยของน้ำ และยังลดการกระแทกของเม็ดฝนซึ่งเป็นต้นเหตุของการชะล้างหน้าดินได้อีกด้วย

3. การทำนาขั้นบันได

เหมาะกับพื้นที่ที่เป็นเนินเขาหรือมีความลาดเอียงมาก การทำนาขั้นบันไดไม่เพียงช่วยลดการพังทลายของหน้าดินจากน้ำฝน แต่ยังสามารถเก็บความชื้นไว้ในแปลงได้มากขึ้น ช่วยให้พืชได้รับน้ำอย่างต่อเนื่องโดยไม่ต้องรดน้ำบ่อย วิธีนี้อาจต้องใช้แรงงานและเวลาในช่วงเริ่มต้น แต่ให้ผลคุ้มค่าในระยะยาว โดยเฉพาะกับเกษตรกรที่ทำการเกษตรในพื้นที่ภาคเหนือและภาคตะวันตกของไทย

4. ใส่ปุ๋ยลงในดินบ้าง

การใส่ปุ๋ยเป็นการเติมธาตุอาหารให้กับดินที่เริ่มเสื่อมโทรมลง แนะนำให้ใช้ ปุ๋ยอินทรีย์ เช่น ปุ๋ยหมัก ปุ๋ยคอก ปุ๋ยมูลสัตว์ หรือ ปุ๋ยพืชสด (เช่น การไถกลบพืชตระกูลถั่วที่กำลังออกดอก) เพื่อเพิ่มความร่วนซุยให้กับดิน ควบคู่กับ ปุ๋ยเคมี บางส่วน เช่น ปุ๋ยยูเรีย ปุ๋ยแอมโมเนียมซัลเฟต ที่พืชสามารถดูดซึมได้เร็วและเห็นผลไว ทั้งนี้ ควรใส่ปุ๋ยให้เหมาะสมกับชนิดพืช ไม่มากเกินไป เพราะจะทำให้ดินเสียสมดุลได้

5. ปลูกพืชหมุนเวียนเพื่อบำรุงดิน

ระบบการปลูกพืชหมุนเวียนช่วยป้องกันการใช้ธาตุอาหารในดินซ้ำซาก เช่น การปลูกข้าวโพดสลับกับพืชตระกูลถั่ว (ถั่วเขียว ถั่วเหลือง) ถั่วจะช่วยตรึงไนโตรเจนจากอากาศเข้าสู่ดิน ทำให้ดินมีไนโตรเจนเพิ่มขึ้นโดยไม่ต้องใส่ปุ๋ยมาก วิธีนี้ช่วยให้ดินฟื้นฟูตัวเอง ลดการสะสมโรคพืชและศัตรูพืช และลดการใช้สารเคมีอย่างมีประสิทธิภาพ

6. ไถกลบตอซังแทนการเผา

หลังการเก็บเกี่ยว หลายคนมักเผาตอซังเพื่อเคลียร์พื้นที่ ซึ่งทำลายอินทรียวัตถุและปล่อยก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์สู่บรรยากาศ การไถกลบตอซังข้าวหรือข้าวโพดลงในดินจะช่วยเพิ่มปริมาณอินทรียวัตถุ และทำให้ดินร่วนซุยมากขึ้น หากใช้ร่วมกับการหมักฟางแห้ง 15 – 20 วันก่อนไถกลบ จะได้ผลผลิตมากขึ้นถึง 50% โดยไม่ต้องลงทุนเพิ่มมากนัก

การบำรุงรักษาดินไม่ใช่เรื่องยาก หากเราใส่ใจและลงมือทำอย่างสม่ำเสมอ ดินที่ดีคือพื้นฐานของการเกษตรที่มั่นคงและยั่งยืน ไม่ว่าคุณจะปลูกข้าว ปลูกผัก หรือไม้ผล ก็ต้องอาศัยดินที่อุดมสมบูรณ์เป็นพื้นฐานเสมอ หวังว่า 6 ขั้นตอนการบำรุงดิน ที่นำเสนอในบทความนี้ จะช่วยให้คุณมีแนวทางดูแลดินให้แข็งแรง พร้อมรับการเพาะปลูกได้ทุกฤดูกาล ยิ่งดูแลดินดีเท่าไหร่ ผลผลิตของคุณก็ยิ่งงอกงามมากขึ้นเท่านั้น

บทความอื่นที่น่าสนใจ

• เตาเผาถ่าน 200 ลิตร แบบตั้ง ทำง่ายๆใช้งานดี
• ปลูกเผือกหอม พืชเศรษฐกิจ ปลูกง่าย โตดี

การผลิตมะนาวนอกฤดู (ฤดูแล้ง) ในบ่อซีเมนต์

รู้จัก การผลิตมะนาวนอกฤดู (ฤดูแล้ง) ในบ่อซีเมนต์

การผลิตมะนาวนอกฤดูในบ่อซีเมนต์ เป็นเทคนิคการบังคับต้นมะนาวให้ออกผลพร้อมเก็บเกี่ยวในช่วงฤดูแล้ง ประมาณเดือนกุมภาพันธ์ – เมษายน ซึ่งเป็นช่วงที่ผลผลิตมะนาวในตลาดมีน้อยและมีราคาสูงถึงผลละประมาณ 2-7 บาท นับเป็นทางเลือกด้านการประกอบอาชีพที่น่าสนใจสำหรับเกษตรกรที่มีพื้นที่จำกัดหรือมีสภาพดินไม่เหมาะจะปลูกพืชชนิดอื่นๆ รวมทั้งผู้ที่สนใจปลูกมะนาวเป็นอาชีพเสริมรายได้

เทคนิคการผลิตมะนาวนอกฤดูในบ่อซีเมนต์ เป็นวิธีการบังคับมะนาวให้ออกผลนอกฤดูที่มีประสิทธิภาพสูง สามารถบังคับให้ออกดอกติดผลตามวันเวลาที่ต้องการได้ 100% เนื่องจากผู้ปลูกสามารถควบคุมสภาพแวดล้อมเพื่อให้มะนาวออกผลนอกฤดูได้นอกจากนี้ยังมีประโยชน์ทำให้กำจัดวัชพืชได้ง่าย และต้นมะนาวก็ได้รับน้ำและปุ้ยอย่างเต็มที่ โดยผลผลิตมะนาวที่ได้จะอยู่ระหว่าง 25 – 1,000 ผลต่อต้น ขึ้นอยู่กับชนิดพันธุ์ที่ปลูก อายุต้น สภาพแวดล้อม และการบำรุงดูแลรักษา

วัสดุและอุปกรณ์ที่ใช้ คำแนะนำ ขั้นตอนและวิธีการปลูกมะนาวนอกฤดูในวงบ่อ ซีเมนต์ มีดังนี้

วัสดุและอุปกรณ์

• กิ่งพันธุ์มะนาว
• วงบ่อซีเมนต์ ขนาดเส้นผ่าศูนย์กลางประมาณ 80-100 ชม. สูง 40 – 60 ซม. พร้อมฝาซีเมนต์ขนาดเส้นผ่าศูนย์กลางเท่ากับวงบ่อ
• ดินผสม
• ระบบท่อน้ำ / ท่อน้ำหยด
• ปุ๋ยเคมีบำรุงต้น ดอก และผล
• สารเคมีป้องกันกำจัดโรคและแมลง

การคัดเลือกพันธุ์มะนาว

มะนาวในวงบ่อซีเมนต์สามารถใช้ได้ทุกพันธุ์ แต่ที่สำคัญต้องเป็นพันธุ์ที่ตลาดต้องการมีการออกดอก ติดผลง่าย ให้ผลดก ผลขนาดใหญ่ เปลือกบาง น้ำมาก กลิ่นหอม และทนทานต่อโรคแมลง พันธุ์มะนาวที่ตลาดนิยม ได้แก่ พันธุ์แป้นรำไพ แป้นจริยา พิจิตร 1 และตาฮิติ โดยพันธุ์พิจิตร 1 และพันธุ์ตาฮิติ เป็นมะนาวที่ทนทานต่อโรคแคงเกอร์ ที่ผล ใบ และลำต้น ได้ดีกว่าทุกพันธุ์

ตัวอย่าง พันธุ์มะนาวที่ตลาดนิยมในปัจจุบัน ได้แก่

• พันธุ์แป้นรำไพ : ใบค่อนข้างเล็ก หนามสั้น ผลแป้น โตและดก เปลือกบาง มีน้ำมากกลิ่นหอม เมล็ดน้อย แต่มีข้อเสียคือ อ่อนแอต่อโรคแคงเกอร์
  
• พันธุ์พิจิตร 1 : ใบใหญ่หนาสีเขียวเข้ม หนามยาวโตเร็ว ดูแลง่าย ทนทานต่อโรคแคงเกอร์ผลแป้นขนาดใหญ่และดก มีน้ำมาก กลิ่นหอม แต่เปลือกผลจะหนากว่าพันธุ์แป้นรำไพ
  
  
• พันธุ์ตาฮิติ : ใบใหญ่หนาสีเขียวเข้ม ปลูกง่าย โตไว ทนทานต่อโรคแคงเกอร์ผลกลมหรือรีขนาดใหญ่และดก เปลือกค่อนข้างหนาและนิ่ม ไม่มีเมล็ด มีน้ำมากและรสเปรี้ยว มีกลิ่นหอมน้อยกว่ามะนาวแป้น
• พันธุ์มะนาวไข่ : ใบใหญ่ เมล็ดน้อย ผลเล็ก เปลือกบาง น้ำมาก และมีกลิ่นหอมแต่ไม่ทนทานต่อโรคแคงเกอร์
• พันธุ์มะนาวพวง : ใบใหญ่ หนามยาว ผลรูปไข่ เปลือกหนา เมล็ดน้อย มีกลิ่นหอมเล็กน้อย
• พันธุ์น้ำหอม : ใบรูปรี ใบใหญ่ หนามสั้น เปลือกบาง น้ำเยอะ ดอกมีสีขาวปนม่วงมีกลิ่นหอม

การเตรียมวงบ่อซีเมนต์

ควรใช้วงบ่อซีเมนต์ที่มีขนาดเส้นผ่าศูนย์กลางประมาณ 80-100 ชม. สูง 40-60 ชม. พร้อมฝาซีเมนต์ขนาดเส้นผ่าศูนย์กลางเท่ากับวงบ่อหรือใหญ่กว่าวงบ่อเล็กน้อย โดยฝ่าซีเมนูต์ดังกล่าวจะใช้วางด้านล่างวงบ่อ เพื่อทำหน้าที่ป้องกันไม่ให้รากมะนาวหยั่งลงดินด้านล่าง

ระยะการวางบ่อซีเมนต์

เพื่อความสะดวกในการดูแลรักษาและปฏิบัติงาน ควรวางวงบ่อเป็นแถว หากมีพื้นที่จำกัดควรวางแถวเดี่ยวระยะ 2 x 2 เมตร หรือ 2 x 3 เมตร แต่ถ้ามีพื้นที่เพียงพอ ควรวางวงบ่อแบบแถวคู่ระยะ 3 x 3 เมตร โดยให้แต่ละคู่ห่างกันประมาณ 4 เมตร

การเตรียมดินปลูก

ดินที่ใช้ผสมเป็นดินปลูกควรเป็นดินชั้นบนที่มีลักษณะเป็นดินร่วน มีความอุดมสมบูรณ์สูง โดยเลือกใช้สัดส่วนการผสมสูตรใดสูตรหนึ่งดังนี้

• ดินร่วน : ปุ๋ยคอก/ปุ๋ยหมัก : แกลบดำ ในอัตรา 3 : 2 : 1
• ดินร่วน : ปุ๋ยคอก : ปุ๋ยหมัก : แกลบดำ ในอัตรา 3: 1 : 1 : 1

เมื่อได้ส่วนผสมที่ต้องการแล้ว ให้คลุกเคล้าให้เข้ากัน

วิธีการปลูกและการดูแลบำรุงรักษา

• วางวงบ่อซีเมนต์พร้อมฝาด้านล่าง ในบริเวณพื้นที่ที่เตรียมไว้ โดยมีระยะห่างตามเกณฑ์ และต้องเป็นที่ที่มีแสงแดดตลอดวัน
• ตักดินที่ผสมแล้วใส่ลงในวงบ่อ กดดินหรือขึ้นเหยียบดินโดยเฉพาะบริเวณขอบบ่อด้านล่างให้แน่น พูนดินสูงจากปากบ่อประมาณ 20-30 ชม. เผื่อดินยุบตัว
• ขุดหลุมเล็กน้อย ผสมคลุกเคล้าปุ๋ยเคมีสูตร 15 -15 -15 ในอัตรา 100 – 150 กรัมต่อหลุม (ประมาณครึ่งกำมือ) ในวงบ่อ จากนั้นนำกิ่งมะนาวปลูกลงกลางบ่อ กลบดินเล็กน้อย แล้วใช้ไม้ไผ่ปักเป็นหลักกันลมโยกต้นมะนาว และรดน้ำให้ชุ่ม
• หลังจากปลูกแล้วควรใช้เศษฟางข้าว หญ้าแห้ง แกลบดิบ กาบมะพร้าว ฯลฯคลุมโคนต้น เพื่อรักษาความชุ่มชื้นและคลุมวัชพืชในวงบ่อ
• การให้น้ำ ใช้สายยาง หรือระบบน้ำสปริงเกอร์ หรือระบบน้ำหยด ให้น้ำต้นมะนาววันละ 1 – 2 ครั้ง หรือวันละ 1 ครั้ง เฉพาะตอนเช้า
• การให้ปุ๊ย หลังปลูกมะนาวได้ 1 เดือน ให้ใส่ปุ๋ยเคมี สูตร 15-15-15 หรือ ๑16-16-16 + ปุ๋ยยูเรียเล็กน้อย อัตรา 100-150 กรัมต่อต้น เพื่อเร่งการเจริญเติบโตจากนั้นให้ปุ๋ยสูตรเดียวกันนี้เดือนละ 1 ครั้ง ส่วนในระยะบังคับให้ออกดอกควรใส่ปุ๋ยสูตร 12-24-12 หรือใส่ปุ๋ยที่มีตัวกลางสูงในอัตรา 100-140 กรัมต่อต้น
• หมั่นตัดแต่งกิ่งมะนาวที่ไม่สมบูรณ์ทิ้ง ถ้าต้นมะนาวสมบูรณ์ดี จะแตกกิ่งเล็กๆ เป็นจำนวนมาก ควรตัดกิ่งที่ไม่เป็นระเบียบ กิ่งที่ซ้อนกัน กิ่งที่อยู่ด้านล่างของต้น รวมทั้งกิ่งที่เป็นโรคและแมลงทำลายออก เหลือไว้เพียงกิ่งหลักๆ ให้กระจายไปทั่วต้น ไม่ควรหนักไปทางทิศใดทิศหนึ่งมากเกินไป เพราะเมื่อมะนาวติดผลกิ่งอาจหักหรือต้นโค่นล้มได้
• การค้ำกิ่ง มะนาวที่ปลูกในวงบ่อจะมีการกระจายของรากจำกัดเฉพาะในวงบ่อทำให้ต้นโค่นล้มได้ง่ายกว่าต้นมะนาวที่ปลูกลงดินโดยตรง โดยเฉพาะในพื้นที่ที่มีลมแรงดังนั้น หากมะนาวติดผลดกมากควรใช้ไม้ไผ่ค้ำยันกิ่งและลำต้นไว้ ในลักษณะนั่งร้านสี่เหลี่ยมหรือปักเป็นกระโจมสามเหลี่ยม การใช้ไม้ปักค้ำยันกิ่งและลำต้นมะนาวในระยะติดผล เพื่อป้องกันกิ่งหักหรือต้นโค่นล้ม
• หลังการเก็บเกี่ยวผลผลิตและการตัดแต่งมะนาวในแต่ละปีแล้ว ควรเพิ่มดินปลูกลงในวงบ่อให้เต็มปากบ่อโดยมีลักษณะพูนสูงขึ้นเล็กน้อย โดยใช้ส่วนผสม ดินร่วน : ปุ๋ยหมัก/ปุ๋ยคอก : ขี้เถ้าแกลบดำ ในอัตราส่วน 2:1:1 หรือ ดินร่วน : ปุ๋ยหมัก/ปุ๋ยคอก 2 : 1 + ปุ๋ยเคมีสูตร 15-15-15 ปริมาณ 100-150 กรัม
• ควรหมั่นตรวจดูโรคและแมลง หากพบควรฉีดพ่นยาฆ่าแมลง หรือ สารป้องกันโรคพืชอย่างสม่ำเสมอ

โรคและแมลง กับแนวทางป้องกัน

โรคที่สำคัญของมะนาว

• โรคแคงเกอร์ เกิดจากเชื้อแบคทีเรีย สามารถเกิดขึ้นได้แทบทุกส่วนของต้น ลักษณะอาการของโรคจะคล้ายกันคือ เป็นแผลกลม แล้วจะขยายใหญ่ขึ้น ฟูนูนคล้ายฟองน้ำสีเหลือง ต่อมาจะเปลี่ยนเป็นสีน้ำตาลและแตกเป็นสะเก็ด มีวงแหวนสีเหลืองล้อมรอบแผลเมื่อเกิดโรคมากต้นมะนาวจะโทรม แคระแกร็น ใบร่วง ผลผลิตลดลง กิ่งและต้นจะแห้งตายในที่สุดการป้องกันโรคแคงเกอร์ ทำได้โดยการเลือกใช้พันธุ์ทนทานต่อโรคนี้มาปลูก เช่น พันธุ์พิจิตร ๑พันธุ์ตาฮิติ หากเป็นโรคให้ใช้วิธีการกำจัดโดยตัดกิ่งใบและผลที่เป็นโรคไปเผาทำลาย และพ่นสารเคมีกำจัดโรค เช่น สารแคงเกอร์เอ็กซ์ เป็นต้น
  
  
• โรครากและโคนเน่า เกิดจากเชื้อราไฟทอฟทอร่า ซึ่งเข้าทำลายรากฝอย รากแขนงและตามโคนต้น ทำให้มีอาการใบเหลือง โดยเริ่มที่เส้นกลางใบก่อนแล้วค่อยลุกลามไปส่วนอื่นๆ ของใบจากนั้นใบจะร่วง กิ่งแห้งตาย ผลร่วงหล่นง่าย ถ้าเป็นโรคมากต้นมะนาวอาจตายได้
  สามารถป้องกัน โรคนี้ได้โดยไม่ปลูกมะนาวลึกเกินไป ไม่นำปุ๋ยคอกหรือปุ้ยหมักสดที่ยังไม่สลายตัวดีมาเป็นวัสดุปลูก การกำจัดโรคให้ใช้สารเมทาแลคซิลละลายน้ำรดบริเวณโคนต้นที่เป็นโรค
• โรคอื่น ๆ ได้แก่ โรคยางไหล โรคใบแก้ว โรคทริสเทซ่า และโรคราดำใช้วิธีป้องกันและกำจัดเช่นเดียวกับพืชสกุลส้มทั่วไป

แมลงที่สำคัญ

• หนอนชอนใบ การป้องกันกำจัด ควรตัดแต่งยอดอ่อนใบอ่อนที่มีไข่หรือหนอนไปเผาทำลายหรือพ่นสารเคมี เช่น สารคาร์บาริล หรือสารคาร์โบซัลแฟน
• เพลี้ยไฟ การป้องกันกำจัด ให้พ่นสารเคมีคาร์โบซัลแฟน หรือ อิมิดาโคลฟริด
• ไรแดง การป้องกันกำจัด ให้พ่นกำมะถันผงชนิดละลายน้ำในช่วงตอนเช้าหรือเย็น หรือพ่นด้วยสารไดโคฟอล เช่น เคลเทน เป็นต้น เพื่อรักษาผิวมะนาวไม่ให้ขรุขระหรือกระด้างไม่น่ารับประทาน
• เพลี้ยหอย การป้องกันกำจัด ให้ตัดแต่งกิ่งที่พบเพลี้ยหอยระบาดไปเผาทำลายหรือพ่นสารปีโตรเลียม สเปรย์ออยล์

การบังคับต้นมะนาวให้ออกผลผลิตนอกฤดู (ฤดูแล้ง)

ตามปกติแล้วมะนาวจะออกดอกและติดผลในช่วงฤดูฝน (พฤษภาคม – สิงหาคม)และจะเก็บผลผลิตในช่วงกลางฤดูฝนถึงปลายปี ซึ่งเป็นช่วงที่มีผลผลิตมะนาวในตลาดมากและราคาจำหน่ายค่อนข้างต่ำ ส่วนการบังคับให้มะนาวออกผลผลิตนอกฤดูจะทำให้มะนาวออกผลผลิตหลังจากฤดูปกติ คือช่วงฤดูแล้ง (กุมภาพันธ์ – เมษายน) ที่มีผลผลิตออกสู่ตลาดน้อย ราคาที่เกษตรกรจำหน่ายได้จึงสูงกว่าปกติหลายเท่าตัว

สำหรับเทคนิควิธีการบังคับให้มะนาวออกนอกฤดู มีดังต่อไปนี้

• มะนาวที่จะบังคับให้ออกผลผลิตนอกฤดูควรมีอายุการปลูกในวงบ่อซีเมนต์ 8 เดือน หรือ 1 ปีขึ้นไป
• ในช่วงเดือนพฤษภาคม-สิงหาคม ให้เด็ดดอกและผลมะนาวในฤดูออกให้หมด
• ช่วงเดือนสิงหาคม-กันยายน ให้นำแผ่นพลาสติก ขนาดกว้างประมาณ 1 – 1.5 เมตร ยาว 1.5 – 2 เมตร มาคลุมให้รอบวงบ่อด้านบนให้มิดชิดโดยให้ชายพลาสติกด้านหนึ่งมัดติดกับโคนต้นมะนาวสูงจากพื้นดินปากบ่อ 20 – 30 ชม. เพื่อกันไม่ให้น้ำฝนไหลลงดินในวงบ่อ ส่วนชายอีกด้านหนึ่งให้มัดติดไว้โดยรอบปากบ่อ ทิ้งไว้ประมาณ 10 – 15 วันเมื่อมะนาวเริ่มมีอาการใบเหี่ยวและสลัดใบทิ้งไปประมาณ 45 – 80% ให้นำพลาสติกที่คลุมอยู่ออก
• บำรุงต้นมะนาวโดยการให้น้ำ พร้อมปุ้ยสูตร 12-24-12 ในอัตรา 100-150 กรัมต่อต้น ซึ่งถ้าต้นมะนาวสมบูรณ์ดี หลังจากให้น้ำและปุยแล้วประมาณ 2 สัปดาห์ต้นมะนาวจะเริ่มแตกใบอ่อนและผลิตาดอก จากนั้นจะเริ่มออกดอกติดผล ช่วงนี้เกษตรกรต้องหมั่นดูแลรักษาไม่ให้โรคแมลงทำลาย โดยเฉพาะเพลี้ยไฟ ไรแดง และหนอนชอนใบ
• ควรให้น้ำอย่างสม่ำเสมอโดยวิธีการโปรยน้ำ อย่าให้หน้าดินแข็ง

การเก็บเกี่ยว

หลังจากมะนาวออกดอกและติดผลนอกฤดูได้ 4 – 5 เดือน เกษตรกรก็สามารถเก็บเกี่ยวผลผลิตมะนาวที่แก่ได้ที่แล้วออกจำหน่ายในตลาดได้ในช่วงเดือนกุมภาพันธ์ – เมษายนโดยระยะเวลาการเก็บเกี่ยวขึ้นอยู่กับพันธุ์ที่ปลูกและช่วงเดือนที่บังคับ อย่างไรก็ตามไม่ควรปล่อยผลมะนาวที่แก่แล้วอยู่บนต้นนานๆ เพราะจะเป็นการสิ้นเปลืองสารอาหารที่ใช้เลี้ยงผล และอาจจะทำให้ต้นทรุดโทรมได้ ทั้งนี้ โดยเฉลี่ยแล้วต้นมะนาวจะมีอายุการให้ผลผลิตประมาณ 5-7 ปี

ที่มา : งานวิชาการเกษตร ศูนย์พัฒนาการเกษตรภูสิงห์อันเนื่องมาจากพระราชดำริ Mail- spkphusing@hotmail.com

บทความอื่นที่น่าสนใจ

• เตาเผาถ่าน 200 ลิตร แบบตั้ง ทำง่ายๆใช้งานดี
• ปลูกเผือกหอม พืชเศรษฐกิจ ปลูกง่าย โตดี